Asociación Chilena de Esperanto

PRESKAŬ LA spektaklo de la lastaj du jaroj preskaŭ forgesigus tion al ni : tie, kie la „merkata” financo* (la steletoj resendas al la glosaro, fine de tiu ĉi artikolo), iom idiota nomo, sed ja necesas iu por distingi, ŝajnas aktiviĝi en fermita universo, malproksime de ĉio kaj ĉefe de la resto de la ekonomio, la akcia financo*, tiu de la proprietuloj de la produktadrimedoj, sidas la tutan jaron sur la dorso de la entreprenoj ‒ kaj, kiel lastanalize ĉiam ‒ de la salajruloj. Oni devis atendi la „modon de memmortigo” tiom delikate diagnozitan de s-ro Didier Lombard, prezidanto-ĝenerala direktoro de France-Télécom, por la okazo, sed tiom malmulte kaptita en la publika debato, memori pri tiu ĉiutaga damaĝo de la akcia financo, kies ordonoj al financa rento estas de la organizaĵoj senkompate transformitaj en trudata minimumigo de salajraj kostoj, metoda detruado de ĉia ebleco de kolektiva postulado, elĉerpiga intensigo de la produktivo kaj senĉesa malbonigo de la materialaj, korpaj kaj psiĥaj laborkondiĉoj.

Kontraŭ ĉiuj provoj de neado, kies skandaliĝaj tonoj aŭdiĝas ĉi tie, necesas rediri la ligon de kaŭzo kaj efiko, kiu kondukas de akcia povo, de kiu nenio en la nunaj strukturoj de la kapitalismo retenas la ekstravagancajn postulojn, al ĉiuj formoj, kelkfoje plej ekstremaj, de la salajro-redukto. Kaj se la pacperadoj inter tiuj du finaj punktoj de la ĉeno ofte perdigas el la vido la ĉenon mem, kaj tion kion la suferoj ĉe unu flanko de la ĉeno ŝuldas al la premoj faritaj ĉe la alia flanko, se tiu distanco restas la sola fonto de neado, aŭ de la oportunaj malligoj kiujn la debato en la komunikiloj kutime faras, nenio povas komplete forviŝi la unuecon de „sistemkaŭzeco” kiun la analizo ja tre bone montras. [1]

Se do la kompleta reformado de la tuta „merkata” financo, postulata kun des pli da minaca laŭteco de la registaroj ju malpli ili intencas plenumi ĝin, okupas la debaton de pli ol jaro, oni devus ne forgesi ke, almenaŭ same tiom, ankaŭ la akcia financo atendas la reagon ... Tiurilate, nur la prezidanto-ĝenerala direktoro de la gazeto Libération Laurent Joffrin, kun intelekta pigreco same granda kiel lia deziro renkonti nenion kio povus kontraŭdiri lian opinion ke maldekstre ne ekzistas ideoj [2] ‒ efektive, certe ne en Libération nek en la Socialista Partio (sed li diris maldekstre). El la malpleno en la vido de Laurent Joffrin oni do ne konkludu ke ekzistas nenio. La SLAM (Shareholder Limited Authorized Margin aŭ permesata limo de akcia marĝeno) ja estas ideo.[Vd „Fine dispono kontraŭ la ekscesoj de la financo, la SLAM !”, Le Monde diplomatique en Esperanto, februaro 2007] Forlaso de konstanta kvotigo kaj ĝia anstataŭigo per monata aŭ plurmonata fixing, estas plia. [3] Tamen venas momento kiam oni pritaksas la feron alie : ĉu fermi la borson ?

De la dolĉanimaj kronikoj de la bedaŭrata Jean-Pierre Gaillard, longtempe borsa ĵurnalisto ĉe France Info, tra la senĉesa ripetado de la „CAC 40 ‒ Dow Jones ‒ Nikkei” ĝis la apero de la borsaj ĉenoj, la borso baldaŭ forlasis la sferon de sociaj institucioj kaj fariĝis kvazaŭ parto de la naturo ‒ io kies forigo estas simple nepensebla. Estas vere ke du jardekoj kaj duono da konstanta gurdado bone kontribuis al tia naturigo, kaj nome por klarigi ke „moderna” ekonomio ne povas koncepti sian financadon alie ol per merkatoj kaj, inter ili, de la akci-merkatoj* (la borso striktasenca).

Kompreneble, por ke tiu retoriko daŭre gurdiĝu, ĝi devas prisilentigi ĉiujn detruojn ligitajn kun la akcia povo ; la simpla montro de ĝiaj supozataj ekonomiaj profitoj kaj de ĝiaj realaj sociaj kostoj sufiĉus por aperigi la bilancon de la institucio „Borso” tute alie. Tamen oni devus ankoraŭ pridemandi la dividon inter ekonomiaj profitoj kaj sociaj kostoj, ĉar la tendencoj al senfina malpliigo de salajro kiuj sekvas la devigon je akcia profito ne estas sen makroekonomiaj efikoj. La kronika subkonsumado kiu rezultas el tio devigis la geniajn strategiistojn de la financo proponi al la mastrumejoj „kompletigon” per kredito, kiu tiel fariĝis la konstanta apogo por mankanta postulo ‒ la sekvo estas konata. Kompreneble la bilancoj estas ĉiam pli facilaj kun unu sola kolumno ol kun du, ĉefe, aldonus la humuristo Pierre Dac, kiam oni forigas la malbonan. Sed se eĉ la „bona” montriĝas mem mankhava, kio tiam povas resti por la tutaĵo ?

Nu, diri ke la pozitivaj promesoj de la borso estas dubaj, tio ne signifas multon. Sen ĝi, ŝajnas, okazas nenia financado de la ekonomio, nenia propraj fondusoj por la entreprenoj kiuj tiam fariĝus nepagipovaj, ankoraŭ malpli da disvolviĝo de novaj entreprenoj de teĥnologiaj revolucioj, ĉu ? Antaŭen do, laŭ ordo kaj metodo

La investistoj suĉis, suĉis !

SUR LA PAPERO, la plano de la tutaĵo ne estis malbela. Agentoj (la ŝparantoj) havas troajn financajn rimedojn por kiuj ili serĉas aplikon, aliaj (la entreprenoj) serĉas kapitalon : la borso estas tiu taŭga institucia formo kiu metas ĉiujn ĉi en kontakto kaj realigas la renkontiĝon reciproke avantaĝan de la financkapabloj de iuj kaj de la bezonoj de la aliaj. Ĝi farus, laŭ tio, eĉ pli bone : alportante konstantajn rimedojn (kontraste al enŝuldiĝo, la propraj kapitaloj, akiritaj per emisioj de akcioj, ne repagendas), ĝi stabiligus la financadon kaj minimumigus ties kostojn. Krakbum ! Nenio de tio funkcias.

Ĉu la borso financas la entreprenojn ? En la momento estas ĝuste la entreprenoj kiuj financas la borson ! Por kompreni tiun neatenditan ŝanĝon, necesas ne perdi el la vido ke la financaj fluoj inter entreprenoj kaj „investistoj” estas dudirektaj kaj se la duaj subskribas emisiojn de la unuaj, ili ne hezitas, simetrie, elsuĉi regule dividendon el ili (en kreska kvanto) kaj ĉefe buy-back*, la „ennoviĝon” tipan de la akcia kapitalismo per kiu la entreprenoj devas reaĉeti siajn proprajn akciojn por aŭtomate altigi la profiton po akcio kaj, pere de tio, altigi la borsan kurzon (do la plusvaloron de la investistoj).

La kohero en la malkohereco de la akcikapitalo atingas cetere pintojn ĉar, trudante normojn de ektraordinara financa rentabilitato, ĝi trudas forlasi ne malmultajn industriprojektojn kiuj ne kapablas profitigi tiom, kaj lasas la entreprenojn kun ne uzataj financaj rimedoj ... tuj denuncitaj kiel „senokupa kapitalo” kun postulo tuj redoni ĝin al la „legitimaj proprietuloj”, la akciuloj ‒ „ĉar ili ne scias uzi ĝin, ili redonu ĝin !”. Nuntempe, tio kio eliras el la entreprenoj al la investistoj superas tion kio iras inverse ... kaj donis al la borsa institucio ĝian sencon kaj pravecon. La kapitaloj kiujn la entreprenoj ricevas fariĝis malpli altaj ol la kontantaj sumoj kiujn la akciuloj elpumpas, kaj la neta kontribuaĵo de la akcimerkatoj al financado de la ekonomio fariĝis negativa (preskaŭ nula en Francio, sed kolose negativa en Usono, nia ĉies modelo [4]).

Tiu konstato estas harstariga, dum samtempe la financaj masoj kiuj investiĝas sur la borsaj merkatoj ne ĉesas kreski. La paradokso estas fakte sufiĉe simple klarigebla : manke de novaj emisioj de akcioj por sorbi ilin, tiuj masoj pufigas nur la spekuladon sur la tiel nomataj „sekundaraj” merkatoj* (la merkatoj de revendo de jam ekzistantaj akcioj). Do, ilia konstanta verŝado havas la efikon, ne financi novajn industriprojektojn, sed nutri nur la inflacion de la financaj aktivoj kiuj jam cirkulas. La kurzoj altiĝas kaj la borso fartas tre bone, dankon, sed la financado de la reala ekonomio fariĝas io pli kaj pli fremda : la fermita ludo per si mem de la spekulado pli ol sufiĉas por fari ĝian feliĉon kaj, fakte, la volumenoj de la aktiveco en la sekundaraj merkatoj ege superas kaj laŭvorte subpremas tiujn de la primaraj merkatoj' (la emisiaj merkatoj).

Ke la borso kiel institucio de financado ŝanĝita de la borso kiel institucio de spekulado fariĝis senutila, pri tio la entreprenoj povus plej bone paroli. La problemo simple ne ekzistas por la malgrandaj kaj mezgrandaj entreprenoj ... kiuj ne estas negocataj ĉe la borso, sed ni memorigu tamen ke ili faras la ege plej grandan plimulton de la produktado kaj de la dungo ‒ ni ripetu por bone montri tion : la ege plej granda plimulto de la produktado kaj de la dungo tute ne bezonas la borson. Pli mirigas ke la grandaj entreprenoj ankaŭ tre malmulte uzas ĝin ‒ krom se ili kapricas amuziĝi per kunfandiĝoj kaj publikaj aĉetproponoj (OPA en la franca). Ĉar, kiam necesas trovi financadon, la paradokso volas ke la „kremo” de la CAC 40 [la listo de la 40 plej alte borse notataj francaj entreprenoj] kaj de la usona Dow Jones plej ofte iras aliien : sur la devigaj merkatoj, aŭ, per nekonfesebla persisto en arĥaismo ... al la banko ! Suka ironio volas ke tio okazas malpli pro filozofia hezitemo ol kroma efiko de la akciula volo mem, kiu vidas en ĉia nova emisio la ĝenon de diluo, do de malaltiĝo de la profito po akcio. Resume, la triumfo de la akciula povo konsistas en malinstigi ĝuste tiun entreprenojn kiuj plej bone povus tion, financi sin ĉe la borso !

Kromaj promesoj, kromaj minacoj

ĈU TIO KIO restas da malneta financado pere de la borso fariĝas por la entreprenoj almenaŭ je avantaĝa kosto laŭ ĉiuj paroladoj de la malregulado ? Oni scias senambigue kion kostas ŝuldo : la interezkvoton kiun oni devas pagi ĉiun jaron. La „kosto de kapitalo” (ĉi tie la kosto de la propraj fondusoj) estas afero malpli klare videbla. Laŭdifine la propraj kapitaloj (akiritaj per emisioj de akcioj) ne havas antaŭdifinitaj kvoton de kompenso kiel la ŝuldo. Tio ne signifas ke ili kostas neniom ! Sed do kiom ? Tre simptomece, la financteorio ne ĉesas interesiĝi pri la „kosto de la kapitalo” ... sed sub la ekskluziva vidpunkto de la akciulo (vidu sube : „La kosto de la kapitalo el la vidpunkto de la akciulo”) ! Tio diras nenion pri tio kiom reale kostas al la entrepreno financi sin per akcioj anstataŭ per obligacioj*, aŭ per tio ke ĝi iras al la banko ‒ kaj jen demando pri kiu la financteorio, kiu tiel montras siajn implicitajn vidpunktojn (por ne diri : por kiu ĝi laboras), preskaŭ komplete fajfas.

Nu, tio, kio kostas al la entrepreno havas tri elementojn : la dividendojn kaj la buy-backs estas la unuaj, al kiuj necesas aldoni ankaŭ la kostojn de oportuneco ligitajn kun la investprojektoj rezignitaj pro nesufiĉe alta rentabilitato, do, ĉiujn profitojn kiujn la entrepreno devis rezigni sub la akciula premo ... ne investi.

Ĉio ĉi, kio komenciĝas jam fariĝi multo, tamen ne facile submetiĝas al la formulo de „kvoto” kiu povus esti rekte alfrontita al la interezkvoto por havi rektan komparon inter la kostoj de la diversaj formoj de kapitalo (propraj fondusoj kontraŭ ŝuldo). La fakto ke la ŝuldo estas repagenda, sed ne la propraj fondusoj, estas unua ĝena diferenco ; inverse, dividendo estas pagata eterne por akcioj multe post la fino de la vivciklo de la investo kiun ili financis ; la akcioj donas en la ĝenerala asembleo povon kiun ne donas la ŝuldo (kaj al kiu oni povus atribui valoron), ktp. Manke de rekta komparo, oni povas almenaŭ fari diferencigitan komparon, kaj observi ke unu el la du kostoj, tiu de la propraj fondusoj, havis tre grandan kreskon : la buy-backs, kiuj estis nekonataj, evoluis en konsiderindaj proporcioj ; la kreskon de la dividendoj oni povas mezuri per la parto kiun ili nun okupas en la interna malneta produkto, kie ili pasis de 3,2 % al 8,7 % inter 1982 kaj 2007, kaj tio, oni devas rediri tion, pro la fakto ke la efiko de la akciula povo, por kiu la borsa malregulado estis farita ... per la fido je malaltiĝo de la financkostoj de la entreprenoj !

Ni ripetu : neta kontribuaĵo negativa, kaj malneta kontribuaĵo nepagebla tie kie ĝi estis promesita je fordonaj kostoj ... Oni demandas sin kio restas al la borso por konservi sian ekzistadon ‒ krom la apartaj interesoj de la financkapitalo, ja admirinde potenca. La respondo estas : kromaj minacoj kaj kromaj promesoj.

La minaco svingas la fantomon de „ekonomio sen propraj fondusoj”. Unuavide ĝi ne estas senpeza, speciale en periodo kie oni denuncas, ne senkiale, la kreskon ekster kontrolo de la privataj ŝuldoj. Nu, rifuzi al la entreprenoj la bonfarojn de la borso, ĉu tio ne signifas resendi ilin al la devigaj merkatoj aŭ al la bankkredito, do al ankoraŭ pli da ŝuldo ‒ kaj ĉian povon al la bankistoj, specio kiun la krizo igis al ni tiom simpatiaj ? [5] Sed ekonomio sen borso tute ne estas ekonomio senigita je propraj fondusoj. Tro okupata per laŭdado de siaj propraj ĉarmoj, la borso fine forgesis ke la esenca parto de la propraj fondusoj ne venas de ĝi ... sed de la entreprenoj mem, kiuj elŝvitas ilin per la simpla fakto de siaj profitoj, transformataj en kapitalon per la ludo de tiu operacio kiun la librotenistoj nomas la „denova remeto” : ĉiujare la fluo de profito perlaborita de la entrepreno grandigas la stokon de kapitalo enskribita en ĝia bilanco ... almenaŭ tiom kiom ĝi ne forlasas ĝin al la akciuloj en formo de dividendoj.

Oni dirus tamen ke la alporto de eksteraj propraj fondusoj (do tiuj de akciuloj) havas apartan gravecon ĝuste kiam la entrepreno fartas malbone kaj, pro tio, ne donas plu sufiĉe da internaj propraj fondusoj pere de profito kaj „denova remeto”. Ĉu la savo de entreprenoj en malfacilo ne estas la lasta virto de la akcia interveno, kaj ĉu nur antaŭzorgaj injektoj de propraj kapitaloj ne povas certigi tion ? La bela ideo : ĝenerale la akirantoj interkonsentiĝas por meti kiom eble plej malmulte en la poton kaj por certigi sian aferon ĉu per enpoŝigo de publikaj subvencioj, ĉu per revendo de kelkaj pecoj per komuna akordiĝo, ĉu profitante la juran reguladon por restrukturi la ŝuldojn kaj elĵeto de salajrata personaro ; kaj plej ofte per gaja koktelo agrable miksanta ĉiujn ĉi bonajn ingrediencojn ‒ tre malmulte akciajn.

Ĉar la cirklo malice ekfermiĝas kaj ĉar la listo de la supozataj bonfaroj aspektas jam mizera, oni baldaŭ aŭdas la malesperan kriegon : „Kaj la start-up[komencantoj] ? La komencantoj, la funkcianta teĥnika revolucio, tiu kiu donis al ni la Interreton (ĝuste post kiam la armeo metis la tubojn kaj la esploristoj inventis la protokolojn ...), tiu kiu fine donos al ni baldaŭ nenovigitajn genojn, kiel oni florigu ilin ĉe la borso ? Kompreneble oni povis iomete trompiĝi pri la realeco de ĝiaj bonfaroj, sed ĉio estos pardonita kiam oni estos malkovrinta ĝiajn verajn, ĝiajn nemalhaveblajn mirindaĵojn : promesoj de bela estonteco.

Eble en tiu profeta registro de teĥnologiaj estontecoj la borsa retoriko, cetere tre malbone konsiderata, trovas sian lastan bastionon ‒ kun kelkfoje nekredebla helpo de maldekstraj teĥnologiistoj, ekologiistoj amikoj de la ĥimero kiu ricevis la nomon „verda kresko”, aŭ de entuziasmuloj pri la „kogna kapitalismo” (iuj, ne ĉiuj ...) kiuj vidas nin jam kleraj kaj emancipitaj per la simpla amasiĝo de komputiloj rete konektitaj.

Nu, ĝustas ke la financado de komencantoj ŝajnas ne trovi solvon en la klasika financsistemo, kaj speciale de la banka. La apartaĵo de tiuj naskiĝantaj entreprenoj venas efektive el la malfacilo de elektado por la eventualaj financistoj ĝuste pro la absoluta noveco de iliaj teĥnikaj promesoj kaj pro la tre granda malcerteco kiu venas el tio, ĉar mankas referencoj en la pasinteco por kompari ilin. Oni konas la argumenton : el dek komencantoj, naŭ montriĝos kiel teruraj fiaskoj, sed eble la deka kiel bonega juvelo kiu, ĝuste kondukita ĝis enkonduko en la borson, gajnos la trofeon ‒ komprenu : riĉigos siajn komencajn akciulojn, kiujn oni nomas, tute serioze, business angels („anĝeloj de la aferoj”), kaj kies efiko estus eĉ pli granda ol kompensi iliajn perdojn ĉe la naŭ aliaj.

Tiu tre aparta ekonomio de egaligo, propra al la naskiĝantaj teĥnologiaj entreprenoj, do farigus ilian eniron en la borson „nemalhavebla” kaj ilian financadon per kredito malebla : la bankisto kiu fakturas proksimume la saman interezkvoton al la dek perdus ĉion, interezon kaj kapitalon, ĉe la naŭ kaj gajnus nur siajn kelkajn procentaĵojn ĉe la deka ; ege tro malmulton por ke la tuta operacio ne estus perda, kaj do definitive forlasita.

Oni devas rekoni ke al la argumento ne mankas senco. Mankas al ĝi nur ke ĝi estu nerezistebla. Ĉar oni ne bezonas multan imagpovon por koncepti interezkvoton kiu estu jam ne fiksa, sed difinita kiel certa parto de la profitoj, eventuale reviziebla (pli alten) post la unuaj etapoj de la vivciklo de la entrepreno. Se tiu montriĝas vere bonŝanco, ĝi pruvus tion per siaj profitoj, kaj tiu egaligo ĝojigus la bankiston same kiel la borsa egaligo ĝojigis la business angel. Se oni tamen iomete pli esploras, oni fine malkovras la malpli gloran realecon de la motivoj de tiuj ĝeneralaj paroladoj pri la financado de la komencantoj kaj de la teĥnologiaj herooj.

La enborsigon havas esence la celon ... riĉigi je milionoj la kreantojn de entreprenoj kaj iliajn akompanantajn „anĝelojn”. Oni kredis ke ili estas movata de la ĝenerala ideo je teĥnika progreso, la materia bonstato de la homaro kaj la pasio entrepreni : ili havas plej ofte nenian alian ideon ol kiom eble plej rapide riĉiĝi kaj antaŭtempe pensiiĝi ‒ ne ekzistus pli terura testo ol tiu por vidi, post kiam la promesita borsa riĉaĵo estas prenita, kio restus de la trupoj de bravaj entreprenistoj. Kiom el la aknivizaĝaj kohortoj de la nova ekonomio ne havis nur la fiksan ideon kiom eble plej rapide brikoli etan aferon rapide revendeblan kaj per tio duobligi sian privatan havaĵon ?

Oni rimarkigos ke estas la esenco mem de la kapitalismo ke la agantoj aktiviĝas ne por nenio. Certe, sed unue oni tiam povus ŝpari al ni la entreprenan litanion, kaj due necesas distingi inter unuflanke deziri riĉiĝi el sia kreado de entrepreno, kaj aliflanke dediĉi sin al tio nur sub la kondiĉo (eĉ se tiu estas nur en la stato de espero) riĉiĝi ekster proporcio, kiel fariĝis la implicita, sed nepra, kondiĉo de la komencantaj entreprenistoj. Estas vere : riĉigi tiuskale jam ne povas la simpla kompensaĵo de laboro, aŭ eĉ la enspezo tirita el profito de entrepreno, sed ja la borsa sukceso, kaj nur ĝi.

Kaj jen la finstacio de la borsa retoriko. La borso ne estas institucio de financado de la entreprenoj ‒ ili jam ne iras al ĝi krom por ke oni prenu de ili la cash-flow* ; ĝi ne estas la roko de „ekonomio de propraj fondusoj” ‒ en la esenca parto tiuj venas de aliloke : el la entreprenoj mem ; ĝi ne estas la providenco kiu savas la komencantojn el financa vundego ‒ oni povus tre bone fari alie. Ĝi estas maŝino por fabriki riĉaĵojn. Kaj jen ĉio. Kompreneble, por tiuj kiuj riĉiĝas, tio ne estas neglektinda. Sed por ĉiuj aliaj, tio komencas sufiĉi.

Avido klara nomita

TIEL, KRITIKI LA borson senmanke malkovrigas la verajn movfortojn kiujn la entreprenisma galimatio provas kaŝi : fakte temas nur pri riĉiĝo. Ne ĉiuj entreprenistoj estas principe frapitaj de tiu klare nomita avido ‒ tiuj kiuj vere deziras konstrui ion estas movataj de aliaj movfortoj kaj aktiviĝas ne por konsistigi privatan havaĵon (oni tamen ne faru sanktulojn el ili ...). Sed nur la borso povis instali en la socian korpon, aŭ pli ĝuste en ties plej koncernatajn partojn, tiun fantasmon kiu nun fariĝis pensmaniero, de fulma riĉiĝo, prava kompensaĵo por ekonomiaj elitoj, ŝuldata nur al ties krea genio kaj sen kiu oni deklarus ke oni volas forfuĝigi la salon de la tero, mortigi la entreprenan vivon, eble eĉ tutsimple la vivon.

Fermi la borson havas do ne nur la virton senigi nin je la akcia malutilo je plej malalta ekonomia kosto, sed ankaŭ la sencon forigi la ideon de la fulmriĉiĝo farinta referenco kaj movforto, „tio fariĝas per si mem por la bone naskitoj” kaj „normaleco por la « merito »”, por memorigi ke la mono gajneblas je la alteco de la eblecoj de laborkompensaĵo, kio, en la kazo de la individuoj kiuj interesas nin, estas jam plej ofte dike sufiĉa. Tiam, la borso kiel spegulo de la riĉaĵo estos estinta la imaga aganto, kun ja realaj efikoj, de la deŝovado de la normoj de la mon-sukceso, kaj ne ekzistas ambiciulo kies vojo ne iras tra ĝi ‒ por la aliaj estas la lotoludo, kaj ĉiukaze jam por neniu la referenco al tiu normo, la laboro.

Do, la borso havas tiun rimarkindan trajton koncentri en unu solan lokon la ekonomain malutilon kaj la simbolan malutilon, en kiu oni devus vidi jam sufiĉan kialon por doni al ĝi seriozajn batojn. Ni ne diras, ke la supraj argumentoj definitive fermas la diskuton pri la fermo de la borso, kaj estos certe ankoraŭ multaj kontraŭargumentoj rifutendaj por definitive konvinkiĝi ke necesas konkrete fari tion. Ni do ne diras tion, sed ni diras nur ke almenaŭ estas urĝa tempo por ĉesi malpermesi al si pensi tion.

Frédéric LORDON.

La kosto de la kapitalo el vidpunkto de la akciulo

TEMAS PRI LA pritaksado de kion kostas al aganto doni sian fonduson al entrepreno prefere ol fari ion alian per ĝi. Komprenata en inversa direkto, ĝi estas la nivelo laŭ kiu la akciulo postulas ke liaj kontribuaĵoj estus kompensotaj. Oni kalkulas ĝin kiel la sumon de la interezkvoto de la aktivo nomata „senriska” (ĝenerale trimonataj kuponoj de la ŝtata Trezoro) plus premio de risko kalkulata laŭ la malstabileco de la borsa kurzo de la konsiderata entrepreno. Alivorte, oni komprenu per kosto de la kapitalo la borsan rendimenton kiun la akciulo postulas por siaj kontribuaĵoj, kun konsidero de la specifaj riskoj de ilia investo en tia entrepreno, kiu decidigas la monulon por la entrepreno prefere ol por aĉeto de kuponoj de la ŝtata Trezoro.

Glosaro

„Merkata” financo : per tio oni komprenas ĉiajn spekulajn agadojn kiuj ne rilatas kun la kontrolado de la proprieto de la entreprenoj : markatoj kie interŝanĝiĝas ŝuldoj, devizoj, financaj produktoj kaj iliaj derivaĵoj.

Akcia financo : tutaĵo de la meĥanismoj kiuj celas eltiri financan rentabilitaton de la entreprenoj.

Akcio : titolo kiu donas rajton je proprieto de entrepreno. Ĉe la emisio, tiu titolo akiriĝas per transdono de fonduso nerepagebla (nomata „propraj fondusoj”). La posedo de akcio donas varian enspezon : la dividendon.

Obligacio : ŝuldtitolo kun interezkvoto kiu donas al sia posedanto fiksan enspezon.

Primara merkato : merkato de emisio de la titoloj.

Sekundara merkato : merkato de „duamanaj” aferoj, do de la revendo de titoloj jam cirkulantaj.

Buy-back : operacio per kiu entrepreno reaĉetas siajn proprajn akciojn sur la borsa merkato.

Cash-flow : financa fluo.

LA ŜTATOJ SAVIS la bankojn sed postuli ian kontraŭparton. La bankoj returnas sian regajnitan forton kontraŭ la ŝtatoj. Kaj ostaĝas ilin profitante la malkaŝojn de la fiaĵojn kiujn ili rekomendis al ili. Ĉar kiam la publika kredito malaltiĝas, la interezkvoto de la pruntaĵoj altiĝas ...

La usona banko Goldman Sachs helpis do Grekion sekrete prunti miliardojn da eŭroj. Poste, por ĉirkaŭiri la eŭropajn regulojn kiuj limigas la nivelon de la publika ŝuldo, la firmao de Wall Street konsilis al Ateno uzi geniajn librotenajn kaj financajn artifikojn. La fakturo de tiuj ennoviĝoj poste rondigis la abundan grekan ŝuldon. [6] Kiu gajnas, kiu pagas ? S-ro Lloyd Crag Blankfein, prezidanta-ĝenerala direktoro de Goldman Sachs, ĵus enkasigis pluson de 9 milionoj da dolaroj ; la grekaj ŝtatoficistoj perdos la jaran ekvivalenton de unu monato da salajro.

Iom kiel banko, lando estas „tro granda por bankroti” (vidu la artikolon de Laurent Cordonnier). Oni do savas ĝin, sed ĝi pagos sian supervivadon multekoste. Jam, la prezidanto de la Eŭropa Centra Banko, Jean-Claude Trichet, montriĝas des pli severa al la registaro de Ateno ĉar lia institucio ŝajnigas malkovri la ruzaĵojn de Wall Street. S-ro Trichet avertis ke Grekio devos korekti kun la plej „ekstrema rigoro” sian „devojiĝan trajektorion”. Sub „intensa kaj kvazaŭ konstanta superrigardo” de la Eŭropa Unio, do rezignante pri sia ekonomia suvereneco, ĝi devos redukti sian deficiton de 12,7 % de la malneta enlanda produkto (MEP) en 2009 al 3 % en 2012. Regajni proksimume dek poentojn da MEP por la buĝeta bilanco, tio preskaŭ neeblas, speciale en zono de mizera kresko. Do ne temas pri „rigoro”, sed pri gravega ĥirurgio. La paradokso estas ke ĝi celas firmigi la eŭron en momento kiam Usono kaj Ĉinio klopodas por subvalorigi sian monon, kun la celo solidigi sian ekonomian reaktiviĝon [7] ...

S-ino Angela Merkel juĝis ke estas „hontinde” ke „la bankoj, kiuj kondukis nin jam al la rando de la abismo, partoprenis ankaŭ en la falsado de buĝetaj statistikoj de Grekio”. Tiaj parolaj gestoj tute ne povas impresi Goldman Sachs. Demandite pri la kromaĵo de s-ro Blankfein, la prezidanto Barack Obama cetere rezignis ĉian riproĉon : „Kiel la plimulto de la usonanoj, mi ne diras ion malbonan pri sukceso kaj riĉaĵo. Tio estas parto de la merkatekonomio.” Tiu riĉaĵo servas ‒ kiel konate ‒ al la tuta kolektivaĵo : ĉu Goldman Sachs lastan jaron ne pagis 0,6 % da impostoj por siaj profitoj ? [8]

Serge HALIMI.

« MI ESTIS NERVOZA. Mi pafis al la prezidanto, la kuglo trafis lin dekstre ĉe nuko. Li falis. Lia operaciestro alvenis kun peza armilo. Oni ekbatalis. Mi eskapis dum oni elportis la vunditon [9]. » La « prezidanto » estas la kapitano Moussa Dadis Camara, kiu ekregis Gvineon la 23-an de decembro 2008, danke al puĉo [10]. La pafinto estas lia adjutanto Tumba Diakite, ankoraŭ fuĝanto de post tiuj eventoj de la 3-a de decembro 2009. La 22-an de januaro, la generalo Sekuba Konate – provizora prezidanto – nomumis 'transiran' ĉefministron venantan de la opozicio, s-ron Jean-Marie Doré, dum s-ro Camara kuraciĝas en Burkino.

En Gvineo troviĝas ĉiuj ingrediencoj de la politika afrika premsonĝo : puĉo (jam antaŭ la nuna militista konsilio, la prezidanto Lansana Conté mem akiris la regadon pere de puĉo en 1984) ; la punanto-militisto, pli malpli mense sana — la mortiga megalomanio de Camara estis konata de la sanga subpremado de manifestacioj la 28-an de septembro 2009 en Konakrio ; perfortemo kaj malriĉeco kun fono de gravaj mankoj ĉe respondeculoj.

Post demokratecfeliĉa periodo en la komenco de la 1990-aj jaroj, kiam okazis malapero de la ununurapartiaj reĝimoj kaj adopto de konstitucioj instalantaj liberalan demokration, la jarojn 2000 karakterizas multaj politikaj malprogresoj (vidu la artikoleton « Malfortikaj elektoj »).

La minaco de interna milito, kiu ŝvebas en multaj landoj de post la kolonia periodo, ne malaperis. Ĝi eĉ enkorpiĝis en 2002 en lando konata pro sia stabileco, Eburbordo. Nekapabla difini balotantaron akcepteblan de ĉiuj partioj pro neprecizeco de la identeco, la lando ne povas, de 2005, organizi voĉdonadon. Oni ĝin prokrastis jam plurfoje kun la konsento de la « internacia komunumo », tiel igante la prezidanton Laurent Gbagbo speco de efektiva monarĥo [11].

Al tio aldoniĝas nova maniero ĉirkaŭiri demokration : manipulado, aŭ trudita modifo de la konstitucio fare de ŝtatestro, por certigi sian reelekton. Tio okazis en Gvineo en 2001 kaj en Kameruno en 2008, kie oni forigis la limigon de la nombro de prezidantaj mandatoj, en Togo en 2002 kun adopto de unuvica baloto, tre favora al la instalita registaro. En Niĝero en 2009, la prezidanto Mamadu Tandja nuligis la Nacian Asembleon kaj organizis referendumon (kiun la opozicio bojkotis) cele konfirmi konstitucio-revizion, kiu ebligas al la prezidanto senfine rekandidatiĝi.

Kvankam perforto ofte aperas ĉe la novaĵoj sur la nigra kontinento, tamen la faritaj progresoj de dudek jaroj estas realaj, kaj neniu plu kuraĝus diri, kiel la prezidanto Jacques Chirac en 1990, ke « Afriko ne estas matura por demokratio [12] ». Sed, la konkeritaj liberecoj funkcias en fasko de devigoj, kiuj daŭre malfortigas la akiritajn rajtojn.

« Ĉantaĝo je kuirpotoj »

ORGANIZI elektojn estas konsiderata en tuta Afriko kiel normala rajto de civitanoj kaj nemalhavebla elemento por ĉiu « moderna » socio. Nur Eritreo, unupartia reĝimo, ne ĝenas sin per prezidanta aŭ deputita balotoj, dum Somalujo, nur-teoria ŝtato, ne havas kapablon organizi ilin [13]. Eĉ se mistraktikaj, la balotoj ĉie okazas. La Demokratia Respubliko Kongo (DRK) tiel organizis en julio 2006 la unuajn ĝeneralajn liberajn elektojn el sia historio.

La Afrika Unio igis demokration kaj homrajtojn ĉefaj celo de sia agado. Ĝi kondamnas la puĉojn kaj, male al la institucio, kiu ĝin antaŭis, la Organizaĵo por Afrika Unueco (OAU), havas sankciojn okaze de nekonformiĝo. Tiel, la Gvineo de la kapitano Camara havis siajn rajtojn en la Unio suspenditaj. Ankaŭ la alpruntantoj kondiĉigas siajn « helpojn » je politikaj reguloj. Eĉ la puĉo-maniero moderniĝis : en 2003, la militistoj de Gvineo-bisaŭa afable avertis telefone la prezidanton de la Ekonomia Komunumo de Okcidentafriko (Cedeao), ke ili nun faras puĉon, sed baldaŭ organizos elektojn (kion ili ja faris en 2004 kaj 2005). Oni ankaŭ povas vidi « demokratiajn » puĉojn, celantajn faligi diktatoron por transdoni la povon al civiluloj (en Malio en 1991, en Maŭritanio en 2005).

La loĝantaro, kiu ekkonsciis pri sia nova povo, ne hezitas premi la kandidatojn per siaj postuloj. La balotaj debatoj estas viglaj kaj la balotantoj mobilizitaj. « En vilaĝoj, rakontas la franca politikisto Richard Banégas, la loĝantaro starigis akcepto- kaj anim-komitatojn. Kiam deputito-kandidato aŭ partiestro anonciĝas, oni afiŝas liajn fotojn kaj bultenojn ( …). Apenaŭ kelkajn horojn post lia foriro, alia grupo purigas la scenejon kaj jen tiu sama ejo preta por akcepti alian kandidaton [14]. » Gazetarlibereco ĝeneraliĝis, kaj la blogantoj aktive, dube aŭ akre komentadas.

Male al la periodo de unupartieco, la oponantaro fariĝis akceptita figuro de la socia funkciado, same kiel la « vivaj fortoj de la lando », tio estas la sindikatoj kaj precipe la asocioj. Tiuj ĉi, evoluintaj helpe de internacia helpo, ebligis provizore kontraŭefiki la foreston de politika plurpartieco dum la 1970-aj jaroj. Demokratiigo komenciĝis danke al tiuj aktivuloj kaj tiuj kadruloj dum « naciaj konferencoj » en la komenco de la 1990-aj jaroj.

Ilia impeto surprizis, kaj la benina diktatoro Mathieu Kerekou, forpelita de sia propra popolo en 1990, mallaŭdis, kun nevola humuro, « civilan puĉon ». Kiam la politika vivo blokiĝas, la loĝantaro ne hezitas manifestacii. Tio foje kondukas al konfuza situacio, kiam ĉiuj tendencoj sammaniere mobilizas. En Madagaskaro, la oponanto Andry Rajoelina kaj la prezidanto Marc Ravalomanana konkuris per grandaj manifestacioj, kun fono de kontestataj elektoj, en decembro 2008. La ŝtatestro devis forlasi la regadon, sed lia anstataŭanto penas esti agnoskata. Registaro por nacia unuiĝo, sub patroneco de la Afrika Unio, instaliĝas en plej granda streĉo [15].

Malgraŭ tiuj progresoj pri la principoj, etikaj elektoj ne estas garantiataj, kaj la gvidantoj strebas formale respekti la regulojn, orientante la balotrezultojn. Friponaĵoj estas oftaj. (La malprecizeco en la voĉdonlistoj, kaj tiuj balotiloj dormantaj en remizoj antaŭ ol esti kalkulitaj !) kaj la « internacia komunumo » ne ĉiam estas tre zorgema. Ĝi ja estas severa - prave – rilate al s-ro Robert Mugabe en Zimbabvo, sed ĝi ŝajne tre indulgemas al s-roj Ali Bongo (Gabono) kaj Paul Biya (Kameruno), grandaj amikoj de Francujo [16]. Rilate la prezidantan elekton de 2009 en Gabono, la eburborda bloganto Théophile Kouamouo tiel laŭte kritikas la « aprobajn maltroigojn de Parizo » kaj « la silentojn de Vaŝingtono kaj Londono, kiuj vidas demokration nur ĉe la pordoj de Irano ». [17]

La diktatorec-tentiĝo sentiĝas, eĉ en landoj antaŭe ekzemplaj, kiel Senegalo, kie la ĵurnalisto Mamadou Coulibaly – aŭtoro de libro pri la prezidanto Abdoulaye Wade – estis minacata. Pli simple, la regantoj ne hezitas uzi la ŝtatan monon por gajni la elektojn, per multekostaj kampanjoj, helpe de « komunikantoj » aŭ eŭropaj juraj konsilistoj. La opozicipartioj ne ĉiam havas subtenantojn sufiĉe prosperajn por financi ilin.

Por resti la regantoj, la gvidantoj ankaŭ instigas starigon de etaj opozicipartioj, por dispartigi la opozici-voĉojn (Gabono, Kameruno, Burkino, ktp.) En iuj landoj, ekzistas pli ol cent politikaj strukturoj povantaj allogi voĉojn de voĉdonantoj. Cetere, la demokratiigo ne ĉesigis la « ventro-politikon » priskribitan de la franca politikisto Jean-François Bayart [18]. Kiam klientismo regas, kandidatoj neniam alvenas sen donacoj : disdonado de bankbiletoj aŭ aliaj favoraĵoj. Alfrontitaj al malriĉeco kaj dispartigo de riĉaĵo tiom malegala kiom impertinenta, la voĉdonantoj konsideras tiun ludon (funkciadon) kiel legitiman kompensaĵon : « Oni rehavas tion, kion ili ŝtelis de ni, ni ofte aŭdas. Ili igis nin mizeraj kaj priŝtelas la ŝtaton por enviigi nin. Ni devas pagigi niajn voĉojn. »

Oni ne plu batas la oponantojn kiel antaŭe – la vundita vizaĝo de s-ro Morgan Tsvangirai, oponanto de s-ro Mugabe, post pridemandado en 2008, montras kiom malcerta estas tiu tendenco – sed ekzistas multaj rimedoj por silentigi kontraŭdiranton. « Se li estas ŝtatfunkciulo, rakontas la kameruna ĵurnalisto Etienne de Tayo, prezidanto de la reto 'Honesta Afriko', oni faras ĉion por ke li demisiu. Se li laboras ĉe privata entrepreno, oni premos al la dunganto, por ke li maldungu lin. Se li havas propran entreprenon, la regantoj zorgos malhelpi, ke li ricevu iun ajn merkatparton por siaj produktoj. Premoj ankaŭ estos farataj al lia ĉirkaŭaĵo, ke ili ne plu frekventu lin. Foje, eĉ al la edzino, ke ŝi forlasu lin. [19]. » Senvalorigi kaj izoli la oponanton : tiu praktiko nomiĝas « Ĉantaĝo je kuirpoto ».

Iuj gvidantoj deturnas la « batalon kontraŭ korupto » - kiu ja progresas de kelkaj jaroj responde al la postulo de loĝantaroj kaj financantoj [20] – por elimini politikajn oponantojn, kiuj tiam estas persekutataj de tribunaloj, pro malklaraj akuzoj. Tiel okazas en Niĝerio por s-ro Atiku Abubakar, en 2007, en Senegalo por s-ro Idrissa Seck. Finfine, ĉar la friponado estas ĝenerala, parto de la oponantoj preferas ekziliĝi ol travivi tiun senĉesan defendbatalon, meze de ĉies indiferento. Notinde estas, ke subteno de la « internacia komunumo » ne estas ĉiam avantaĝa. Povas eĉ esti kaptilo, laŭ Tayo, kiam oponantoj, same kiel s-ro Tsvangirai, aperas kiel defendantoj de la okcidentaj interesoj kaj fortranĉas sin iom post iom de sia popolo.

Rilate la gvinean militistan konsilion kaj la konstituciajn manipuladojn en Niĝero, la eburborda verkisto Venance Konan ironias : « Kiu, inter niaj ŝtatestroj, vere povas sen ridigi doni lecionon pri demokratio kaj respekto al homrajtoj al Tandja kaj al Dadis Camara, [21] ? »

En Afriko demokratiigo okazas kadre de ŝtatoj senkredititaj pro la malsukceso de iliaj evolustrategioj de post la sendependiĝoj. Alveno de politika plurpartieco samtempas kun la plistreĉiĝo de la internacia financpremado, post eksplodo de la ŝuldo en la 1980-aj jaroj [22]. Kondiĉigante sian « helpon » je starigo de plurpartieco kaj respekto al la homrajtoj, la alpruntantoj – internaciaj financaj institucioj (IFI), Eŭropunio, ktp. - trudis ankaŭ ekonomiajn regulojn. La rezulto estas senspica politika vivo, kie la multaj partioj disponas pri ununura makroekonomia ebleco, tiu de la strukturaj alĝustigaj planoj (SAP) kaj aliaj « gvid-skemoj por redukto de malriĉeco ». Neniu kandidato povas aspekti kredinda se li ne disponas pri apogo de la IFI, kaj la politikistaro ŝajnas ofte pli zorgema pri opinio de la alpruntantoj ol pri tiu de la popoloj. Sen sufiĉaj rimedoj, infanigita kaj suferanta premojn de la eksterlando, ĉu la afrika ŝtato kapablas funkcii kiel kadro de demokratio ?

La elitojn ofte senprofitemajn de la 1960-aj jaroj - pensu pri la Federacio de la Studentoj de Nigra Afriko en Francujo (FSNAF) – anstataŭis koruptitaj klasoj. Rabantaj plurnaciaj firmaoj, eksterlandaj registaroj (Francujo, Britujo, Ĉinujo, ktp.) kaj koruptitaj elitoj disdonas inter si la rolojn en malbonaŭgura teatraĵo, kie la civitanoj estas nur spektantoj. « En mia lando, rakontas alimondisto de Kongo-Brazavilo, kie Elf longe ludis dominan rolon, subtenante eĉ puĉon, estas la legitimeco de demokratio kaj la legitimeco de nafto. Kvankam progresistaj famuloj estis murdataj kun apogo de okcidentaj landoj (Patrice Lumumba en Kongo kaj Thomas Sankara en Burkino [23], tamen multaj afrikaj observantoj ankaŭ emfazas je la respondecoj surlokaj. La ganaa ekonomikisto George Ayittey tiel akuzas la « mallaboremajn hipopotamojn, kiuj ruinigis la postkolonian Afrikon », kaj kiuj perfidas sian popolon (Joseph Mobutu, ekzemple, estis la armita brako de la belgaj sekretaj servoj por la murdo de Lumumba). Li protestas kontraŭ la « vampiro-registaroj [24] », kiuj rabas la lokajn riĉaĵojn sed pri la malfeliĉoj de la loĝantaro respondecigas la koloniadon.

Perversaj efikoj de la « bona mastrumado »

FAKTORO pliseveriga, la politikoj preskribitaj de la IFI englutigis al la afrikaj landoj « medikamentojn kiuj mortigas » : libermerkaton kaj konkurencon « liberan kaj sendifektan ». Fatala paradokso estas, ke tiuj liberecoj kongruas kun malriĉiĝo. Kiel tion substrekas Francis Akindes, profesoro pri sociologio en Bouaké (Eburbordo), « La esprimlibereco kunloĝas kun la ekonomia senpuniteco ». Kaj li aldonas « Jen metita la demando pri la grava kontraŭdiro inter la logiko de efikeco de la strukturalĝustigaj politikoj, kun iliaj severaj rigoraĵoj, kaj la justeco, esenca por konstrui demokration [25]. » La loĝantoj perdas sian fidon al la partioj kaj, fronte al la maljustaĵoj, kiuj senkreditigas la demokration, la militistoj poziciiĝas kiel necesaj punantoj , dum la armita ribelado fariĝas logika solvo kiam reĝimoj estas blokitaj, kiel en Ĉado. Krome, la perforto de la socialaj malegalecoj provizas favoran grundon por konfliktoj, kiuj ĉiam pretas degeneri, kiel nun en la DRK.

Farante bilancon pri la demokratiigo, la togolanda eksministro Atsusté Kokouvi Agbobli ĝuste sin demandis ; « Ĉu eblas demokratiigi landojn dominatajn de ekstere [26] ? » Por ke estu demokratio, necesas ke suvereneco de ŝtato kaj popolo estu senchava. Sed hodiaŭ, al la ekonomia kuratoreco aldoniĝas la ĉiea ĉeesto de la « internacia komunumo ».

La Unuiĝintaj Nacioj (kaj iliaj agentejoj), la Eŭropa Unio kaj la internacia jursistemo ja intervenas en la interna vivo de multaj afrikaj landoj. Tiu agado montriĝas plej ofte necesa por savi homvivojn (homhelpa agado aŭ interveno en armitaj konfliktoj), sed la loĝantaroj notis, ke, malgraŭ la gravaj krimoj faritaj de iuj ŝtatoj en Mezoriento, tamen afrikaj akuzitoj estis la unuaj juĝataj en la Internacia Pun-Kortumo (IPK) [27]. Tiuspecaj rilatoj fine turniĝas al absurdeco kiam, ekzemple, la UN finfine donas sian konsenton al la prokrasto de la elektoj en Eburbordo. La kontinento ŝajnas pli kaj pli administrata de ekstere, sed oni neniam ekatakas unu el la ĉefaj fontoj de ĝia malstabileco : perforto kaj maljusteco de la tutmondaj rilatoj [28].

Englutita, marĉandigita, eksteren turnita, la tuta afrika politika spaco ja estas rekonstruota. Ne ekzistas postkolonia nocio pri « ĝenerala intereso ». Temas ankaŭ pri unu el la perversaj efikoj de la « bona mastrumado » ; laŭ la librotena logiko de la alpruntantoj, nenio montriĝas pli malproksima de la « bona registaro » (je la servo de la popoloj) ol la « bona mastrumado ». La debato kaj la publikaj rilatoj estas perversigitaj de utilismo, kaj la mezaj klasoj, kiuj de kelkaj jaroj renaskiĝas, post ilia subpremado fare de la strukturĝustigaj planoj, ŝajnas animataj ĉefe de ĝuadospirito – kio maltrankviligas la historiiston Achille Mbembe, de la universitato de Johanesburgo, koncerne la grandan Sudafrikon [29].

Al tio aldoniĝas la dornhava demando pri komunumeco. Eĉ se la nacia sento ŝajnas vigla en landoj kiel la DRK, la plurpartieco montriĝas ofte, en Afriko, samtempe regionisma kaj etnisma, kio kreas solidarecojn ekster la politikaj kategorioj. Laŭ la konga juristo Mwayila Tshiyembe, eblas pensi pri mekanismoj de reprezentiĝo, kiuj konsideras tiujn fenomenojn, tamen respektante la normalan funkciadon de elektoj [30]. Tio krome ebligus kontraŭefiki la manipuladojn de la « etnaj identecoj », kiujn foje uzas la politikaj kontraŭbatalantoj, kiel en Kenjo.

Estas metita la demando pri afrika modelo de demokratio, kiu redesegnus la limojn de la okcidenta individuismo [31]. Ekzemple, la institucioj estis ofte inspiritaj de Eŭropo, kaj la konstitucio de la franca 5-a Respubliko estis modelo por multaj francparolantaj landoj. Ĉu ĝi estas adaptita ? Laŭ la kamerunanino Marie-Louise Eteki Otabela, kiu rakontas kiel ŝi estis malhelpata kandidatiĝi por prezidanteco en sia lando, pro « administraj kialoj », necesas alvoki konstitucian asembleon, por adopti novan Fundamentan Leĝon, kiu pli konformas al iliaj aspiroj.

La kameruna verkisto Celestin Monga substrekas, kiom profunda estas la malsano : « La afrikaj civilizacioj multe retroiris dum pluraj jarcentoj. » Laŭ li la kontinento « suferas pro kvar profundaj deficitoj, kiuj plifortigas unu la alian : deficito de memestimo kaj konfido ; deficito de scio kaj kono, deficito de gvidkapablo, kaj deficito de komunikado [32] ». Li sekve invitas konsideri radikalajn reformojn, aparte tiun de la eduksistemo, kies ĉefa funkcio estas produkti duonanalfabetajn ŝtatfunkciulojn (…), kiuj fariĝu helpantoj de la postkolonio.

En tiu sama spirito laboras la kenja verkisto Firoze Manji, kiu kreis la asocion Fahamu (« scio » en la svahila). La celo estas formi, de malproksime danke al la novaj teknologioj, novajn aktivulojn sur la tuta kontinento, rilate temojn tre variajn : defendo de homrajtoj, antaŭmalhelpo de konfliktoj, aŭ la rolo de amaskomunikiloj. Ĉiuj vetas je tiuj, kiujn Ayittey nomas la « cheetah », la junaj generacioj, kiuj ne konis koloniadon, kiuj ne havas la kompleksojn ligitajn al ĝi, kaj kiuj ne estas naivaj aŭ kredemuloj. Jen longdaŭra aktivula laboro.

ANNE-CÉCILE ROBERT

DE AMERIKO ĝis Azio, de Afriko ĝis Eŭropo, eĉ ne unu lando evitas la ventegon de la reformado de sansistemoj. Apriore, ŝajnas esti kialoj ĝoji pro tio. Rigardante la bezonojn ankoraŭ ne plenumitajn kaj la ĉiam aktivajn pandemiojn, ja ne eblas lasi la antaŭstaton.

Dum Usono, ĉiampiono de la privata sistemo, aŭ Ĉinujo, kiu ĝin eksperimentis kun la entuziasmo de novkonvertito, provas limigi la merkat-logikon por starigi universalan san-protektilon, la riĉaj landoj havas kiel celon redukti la ŝtatan rolon kaj la komune mastrumatajn elspezojn. Miriga historia kontraŭdiro. Ĝuste kiam la usona modelo, kiu estas la plej perfekta ekzemplo de merkat-sansistemo, pruvas sian malefikecon, la merkato restas la « kompaso » – eĉ se tie aŭ tie ĉi aŭdiĝas admonoj por ke revenu ŝtato en ekonomiaj aferoj.

Estante je la dua rango tutmonda rilate siajn sanelspezojn (15,3 % de la malneta enlanda produkto – MEP en 2007), Usono estas je la … trideka rango pri la « bonfarta » vivdaŭro (69 jaroj) [33]. Kun tiaj rezultoj, kompreneblas ke la prezidanto Barack Obama volis energie trakti la problemon por strebi etendigi la protektadon al la plej granda nombro, eĉ se la problemoj ne reduktiĝas je la socia protektilo. Malgraŭ tio, neniu scias, ĉu li kapablos teni siajn promesojn kaj ricevi la necesan plimulton da deputitoj [34].

La ideo de socia protektado aperis en la 19-a jarcento, kun la ĝeneraligo de la industria revolucio kaj la naskiĝo de la grandaj laboristar-koncentriĝoj. Unue tra la mutualaj helpsocietoj, kaj ilia etendiĝo per sistemoj de sociala sekureco – la unua estis kreita de la germana kanceliero Otto von Bismarck en 1883 —, la politikaj kaj ekonomiaj gvidantoj celas provizi bonfartajn laboristojn, kapablajn rezisti la ŝokon de tre lacigaj laborkondiĉoj. Ili des pli devos strebi al ĝi, ke disvolviĝas sociaj luktoj por la plibonigo de laborkondiĉoj.

Tiel, post la dua mondmilito naskiĝas pluraj sistemoj, kies celo estas garantii socian koheremon. Iamaniere kontraŭ-klasbatalaj ilaroj. En Francio la provizora konsulta asembleo precizigas la 5-an de julio 1945, ke la Socia Asekuro « respondas la zorgon senŝarĝigi la laboristojn je necerteco pri morgaŭo, ( … ) kiu donas al ili malsuperecan senton, kiu estas bazo de la klasdistingo inter posedantoj certaj pri sia estonto, kaj la laboristoj, sur kiuj ĉiumomente pezas mizerminaco. [35] ». Je la planedo-skalo, la « rajto pri sano por ĉiuj » estas agnoskata, kio kondukis al starigo de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) en 1948. Sesdekon da jaroj poste, malgraŭ la renovigitaj engaĝiĝoj de la cent naŭdek kvar landoj de la Unuiĝintaj Nacioj (UN) en Alma Ata en 1978, oni estas tre malproksima de la celo.

Nek fatalo, nek mistero

LA UNUA konstato estas nemezureble grandaj malegalecoj, aparte inter landoj. Dum medicino nekontesteble progresis, tridek unu landoj (inter kiuj Sudafriko, Bocvano, Gabono, sed ankaŭ Rusujo kaj Ukrainujo) spertis malkreskon de sia « bonfarta » vivdaŭro (tio estas : sen grava handikapo) inter 1990 kaj 2006. Afriko aperas fine de la listo : vivdaŭro de 29 jaroj en Siera-Leono, 33 en Angolo ; 37 en Demokratia Respubliko Kongo (DRK) … Ĉe la alia fino, Japanujo estas la unua (75 jaroj).

Jes ja, la landoj kie oni mortas tiel frue estas ankaŭ tiuj, kie internaj aŭ eksteraj militoj mortigas sennombre. Sed tiuj loĝantoj, manke de flegado kvante kaj kvalite, mortas ĉefe pro infektaj malsanoj (malario, tuberkulozo, diareaj malsanoj, aidoso …), kiuj prosperas pro mizero kaj manko de sanekipaĵoj [36]. Nek fatalo nek mistero. Tiuspecaj malsanoj koncentritaj en la sudaj landoj (Afriko, iuj aziaj landoj kiel Orienta Timoro, Laoso, Bangladeŝo, Birmo …), ŝrumpas kun la ekonomia disvolvado, tiu fenomeno estas nomata de la fakuloj « epidemiologia transiro ». En la riĉaj landoj aŭ sojlolandoj ĉefas la kronikaj malsanoj (kor- kaj spir-malsanoj, diabeto, kanceroj …).

Kompreneble, tiuj lastaj malsanoj ne forestas en la evolu-landoj, kie ili kreskas samtempe kiel kreskas la mezklasoj (Ganao, Gabono, Sudafriko, Pakistano …). Aliflanke, malsanoj kiuj malaperis el la disvolvitaj landoj – kia tuberkulozo – nun revenis surscenejen. Tamen, la fundamenta konstato, laŭ kiu riĉeco de lando kaj la nivelo de la prisanaj elspezoj determinas la vivplilongigon, restas konforma.

La tridek landoj de la Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Disvolvado (OEKD), kiuj havas la plej longan vivdaŭron, havas 90 % de la tutmondaj sanelspezoj, dum ĝi havas nur 20 % de la monda loĝantaro. La Subsahara Afriko, kiu havas 12 % de la monda loĝantaro, havas malpli ol 1 % de la sanelspezoj [37]. Do neniu miraklo. La enspezoj dediĉitaj al sano estas 3,5 % de la MEP en Siera-Leono kaj 2,1 % en Kongo, dum ili estas pli ol 8 % en Japanujo kaj 11 % en Francujo. Se la usona ekzemplo ja pruvas, ke ili ne ĉiam estas taŭge uzataj, ili tamen devas atingi sufiĉan nivelon por eliri el tiu « fataleco », kiu ŝuldas nenion al naturo, sed multon al la riĉodistribuo. Kiel diras la ekonomikisto Amartya Sen : « ni ĉiuj devus interkonsenti, ke maljustaĵoj, kiaj senkuracado kaj foresto de medikamentoj povus esti eliminataj, sen atendi interkonsenton pri la sociovizio, kiun oni deziras antaŭenigi. ( … ) Simile kiel Condorcet, kiu siatempe metis principon pri fino de sklaveco, necesas meti tiun demandon pri maljusteco [38]. »

Se mono estas la ŝlosilo de la 'milito kontraŭ malsano', necesas ankaŭ trejnita armeo (kuracistoj kaj flegistoj) kaj efikaj armiloj (medikamentoj, ekipaĵoj, edukado). Aliro al kuraco dependas ankaŭ de la sanorganizado kaj financad-maniero. Eblas distingi tri ĉefajn sistemojn : tiu de la koloniado, tiu de la ekskomunismaj landoj kaj tiu funkcianta en la disvolvitaj landoj, ofte adoptita, kun variaĵoj, de la sojlolandoj.

Kiel heredaĵon de la kolonia spuro, la sepdek naŭ landoj de Afriko, Karibio kaj Pacifiko (AKP-ŝtatoj) disvolvis piramidan strukturon. Tie estas unua nivelo kun lokaj kuracejoj, foje migraj (ne fiksaj) teamoj, la dua nivelo kun ĝeneralaj malsanulejoj, fine la tria nivelo, enhavanta specialigitajn unuojn (klinikojn) kaj universitatajn malsanulejojn.

Sed, MOS skribas en sia raporto 2008, « la politikoj de struktura alĝustiĝo [intertraktitaj de la Internacia Mon-Fonduso IMF kaj la Monda Banko, grave ŝancelis la sistemon de publika sano ; la fendo inter privata kaj publika kuracofertoj plilarĝiĝis. » Ĝi aldonas : « la senreguligita 'varigo' de la sansistemoj igas ilin senefikaj kaj tre kostaj ; ĝi pliigas la malegalecojn kaj kondukas al malbonkvalitaj kuracagoj, foje eĉ danĝeraj. » Kaj la raporto citas ekzemplon de la Demokrata Respubliko Kongo, kie « oni uzas la esprimon 'safari-ĥirurgio' por nomi praktikon de kelkaj kuracistoj, kiuj nigramerkate faras ĥirurgiajn operaciojn kiel apendic-fortranĉon en la domo mem de malsanuloj, ofte kontraŭ eksterordinaraj prezoj ». El tio oni povas vidi, ke grava manko ĉiam estas akompanata de korupto.

La internaciaj helpoj (de MOS, Unicef, UN-programoj, programoj dulandaj aŭ de la grandaj fondaĵoj), ja nemalhaveblaj, tiom dependas de tro multaj mecenatoj, ke estas kelkfoje malfacile havi koheron en iliaj laboroj. Reformoj, kiam ili ekzistas, temas pri konstruado aŭ renovigo de la lokaj kuracejoj kaj malsanulejoj.

Jen ŝoka anekdoto : estas sciate, ke de la komenco de 2010 pluraj eŭropaj landoj volas senigi sin je siaj troaj H1N1-vakcinoj. Laŭ la MOS, « 95 malriĉaj landoj ilin bezonus. » Tamen, pro manko de ekipaĵo por sekurigi la produktojn, kaj de homaj rimedoj por taŭge uzi ilin, « nur du landoj fine ricevis ilin [39] » en la komenco de januaro. Oni rajtas sin demandi pri la MOS-prognozoj rilate la pandemion de gripo A, verŝajne pli dependaj de la laboratori-premoj ol de la medicina realaĵo. La konstato tamen estas instrua.

Konstrui kurac-retojn estas ja necese. Sed ne sufiĉas. « Instalaĵoj kaj servoj povas esti disponeblaj kaj alireblaj, kvankam nesentemaj rilate kulturon », skribas esploristoj, kiuj bilancas 60 jarojn da « rajto je sano » en The Lancet [40]. Ili citas la ekzemplon de Peruo, kie la programoj celantaj malpliigi la patrinan mortkvanton malsukcesis, ĝis kiam ili enkonsideris la virinan kutimon akuŝi kaŭrante, kaj provizis adaptitajn ekipaĵojn. Simpla komuna saĝo. Estas signifoplena, ke en Afriko, kiel en Barato, la koloniaj sistemoj importis la okcidentajn metodojn, ignorante la lokajn praktikojn kaj teknikojn (kaj eĉ kontraŭbatalis ilin). La Ĉinujo de Mao Zedong agis male, sin apogante sur la tradicia medicino, kiu, parigita kun la okcidentaj kuracartoj, tiam kontribuis redukti iujn infektajn malsanojn.

En Rusujo, oni nun vivas malpli longe ol en 1990

LA ALIA granda sansistemo estas tiu de la ekskomunistaj landoj de la soveta bloko. Ĝi baziĝis sur grandaj malsanulejoj kaj sanigejoj. Praktike ne ekzistis proksimecaj kuraceblecoj. Jam malmulte efika je la fino de la malnova reĝimo, tiu modelo eksplodis kiam neniiĝis la publikaj subvencioj, pro la konvertiĝo de tiuj landoj al la liberalismaj dogmoj, kaj pro la ekonomia disfalo. Malfacilaĵoj de la vivo, perdo de kolektivaj markosistemoj, kondukis al riskaj sintenoj (perfortemo, plia alkoholismo …), ĝuste en tiu momento, kiam malpliiĝis la mono por kuraco (forigo de senpagaj medikamentoj, privatigo de malsanulejoj, malnoveco de ekipaĵoj …). Rezulte la « bonfarta » vivdaŭro, kiu estis en Rusujo 69 jaroj en 1990, falis al 66 en 2006 ; de 70 al 67 en Ukrainujo, de 65 al 64 en Kazaĥujo … Malbona akompanado de la kuracado eĉ rezultigis alvenon de « mutaciaj » malsanoj, kiel la multrezista tuberkulozo, aparte ofta en la troloĝataj malliberejoj de Rusujo, kie la misapudeco kaj nekonvena flegado kaŭzis ties disvolvadon. Hodiaŭ oni ĉefe strebas por konstrui bazan reton de unuagradaj kuracejoj kaj plifortigi sistemon de sociala sekureco. Sed la rezultoj ne estas je la nivelo de esperoj.

Restas la sistemo de la riĉaj landoj, kie la amasa aliro al kuraco okazas tra la proksimec-kuracistoj, la fakulaj kuracistoj, la ĝeneralaj malsanulejoj, kaj tre specialigitaj institucioj. Interne de tiu modelo, oni distingas la sistemojn, kie senpageco estas garantiata kaj la kuracoferto financata de ŝtato (Svedujo, Britujo) ; la sistemojn kun malsan-asekuro (Germanujo, Francujo, Japanujo …) kie kuracoferto povas esti publika aŭ privata, kaj pago estas mutualigita (tio estas, solidare disdividita inter ĉiuj) ; fine, la sistemojn ĉefe privatajn (Usono, centreŭropaj landoj).

Kvankam ĉiuj konsentas pri la neceso protekti la loĝantaron kontraŭ la hazardojn de la vivo, la unua elekto – publika aŭ privata – ne estas sen konsekvenco. En Eŭropo, post la dua mondmilito, dominas la ideo, ke « ĉiu kontribuu la sistemon laŭ siaj enspezoj – ne laŭ sia sanstato – kaj estu kuracata laŭ sia sanstato – sendepende de siaj enspezoj », memorigas la esploristo Bruno Palier [41]. La principo estas malavara. Sed ĝi baldaŭ ricevis seriozajn batojn.

En tiu aro da landoj, tio povas aspekti stranga, la sumo de sanelspezoj ne estas ligita al la ĝenerala sanstato nek al la meza vivdaŭro. Ja ne sufiĉas elspezi pli por vivi pli longe. Tiel, Japanujo, kie la « bonfarta » vivdaŭro estas 75 jaroj, dediĉas nur 8,1 % de sia MEP al sano, malpli ol Francujo (11,4 % kaj 72 jaroj), Svedujo (9,1 % kaj 73 jaroj), aŭ Britujo (8,4 % kaj 71 jaroj). Tiu ŝajna paradokso povas esti klarigita per konsidero, ke ankaŭ la vivkutimoj, la laborkondiĉoj kaj manĝkutimoj influas vivdaŭron.

Male, organizado de rilatoj inter malsanuloj kaj kuracistoj, kontrolo de la medikament-prezoj, starigo de antaŭmalhelpaj programoj, rekte influas la elspezojn. En Usono ja la farmacia fakturo estas la plej peza (duoble pli ol en la OEKE-landoj), pli ol en Kanado, Grekujo kaj Francujo – tiu lasta havas kaj altan konsum-kvanton, kaj altajn prezojn. Alia ĉiampiono de la tropreskribo de medikamentoj estas Ĉinujo, la dua merkato de farmaciaj produktoj en la mondo : malmulte pagataj, la kuracistoj, kiuj havas rajton vendi la preskribitajn medikamentojn, ne hezitas plilongigi la liston por gajni pli …

En Svedujo, Norvegujo kaj Britujo, la baza kuracado estas senpaga. Publikaj estas la ekipaĵoj kaj la kuracistoj ricevas pagon de la ŝtato aŭ de lokaj kolektivoj, en formo de salajro (kaj ne pago laŭ nombro de agoj, kiel en Francujo). Kompreneble, kiam la publika financado reduktiĝas, la servoj transformiĝas al atendolistoj. Estis unu el la konsekvencoj de la regado de s-ino Margaret Thatcher. En 2001, 22 % de la britaj pacientoj devis atendi pli ol tri monatojn (13 semajnojn) por havi rendevuon en malsanulejo ; 27 % atendis 6 monatojn por operacio [42].

La OEKE malkovras la lunon

MALGRAŬ multa hezitado, la laborpartia registaro en Britujo pligrandigis la financajn rimedojn de la sansistemo (pliigis la nombron de kuracistoj kaj flegistoj, kaj iliajn salajrojn, faris aldonajn investojn). La rezultoj estas konataj, eĉ se ili restas sub tiuj de Svedujo kaj Norvegujo, kie kvalitaj kuracebloj ekzistas por ĉiuj. Male al tio, kion ripetas la fanatikuloj de la « nurmerkato », ne estas la publika sistemo, kiu kondukas al katastrofo, sed ja la malengaĝiĝo de la ŝtatoj. Oni ankaŭ povas rimarki, ke la suma fakturo de sanelspezoj montriĝas ofte malpli peza kiam la protektado estas kolektiva, kaj la privata parto – pagota de la familio aŭ de asekurkompanio – plej malgranda, kiel en Japanujo (17,7 % de la elspezoj) aŭ en Svedujo (16,1 %) kompare kun 20,2 % en Francujo kaj preskaŭ la duono en Usono.

Por konvinkiĝi pri tio sufiĉas rigardi la plej liberalan sistemon, tiun de Usono, fama pro siaj sinsekvaj misoj, tiom ke iuj parolas pri « nesistemo ». Por la aktiva loĝantaro : ĝia financado baziĝas sur la entrepreno, kiu kunfinancas sekurkontrakton kontraŭ malsano ĉe privataj kompanioj. Du trionoj de la salajruloj estas tiel protektataj. La laboristoj memdungitaj, partatempaj, aŭ laborantaj en etaj entreprenoj devas kontrakti individuajn asekurojn, multe pli kostajn, kaj tial ofte ne havas asekuron. La sankcio estas tuja : ekster firmaoj, ne estas rajto je sano. La demando estas des pli kerna, ke la senlaborec-elcento daŭre kreskas, atinganta preskaŭ 10 %. La pensiuloj pli ol 65-jaraj rajtas je Medicare, programo, kiu certigas minimuman prizorgadon, kaj la plej malriĉaj havas la programon Medicaid. Sed por tiuj, kiuj ne estas en tiuj kategorioj, estas nenio. En la lando citita kiel sukcesmodelo, sesono de la loĝantaro havas neniun protekton. Ja tiun truon Obama volas ŝtipi kaj ties koston redukti.

Fakte, eĉ en la landoj, disponantaj pri la plej evoluintaj sansistemoj, malegalecoj ja ekzistas. La prisana ekonomikisto Richard Wilkinson substrekas, ke en Usono « la blankaj virinoj de la plej riĉaj kvartaloj havas mezan vivdaŭron je 86 jaroj, kontraŭ 70 jaroj por la nigraj virinoj de la plej malriĉaj kvartaloj [43]. 16-jara diferenco, tio ne estas nenio …

Siaflanke, la MOS opinias eĉ, ke « 886.202 mortoj povintus esti evititaj inter 1991 kaj 2000, se oni sukcesus egaligi la mortonombrojn inter blankaj kaj nigraj usonanoj [44]. » Ni komparu tion, diras la MOS, « kun la 176.633 vivoj savitaj danke al la medicinaj progresoj ». Alia ekzemplo citita en tiu studaĵo : en la malriĉaj kvartaloj de Glasgovo, en Skotlando, la meza vivdaŭro je naskiĝo estas 54 jaroj, malpli ol tiu … de Barato.

Tiu ĉi situacio ne havas nur prisanajn kaj financajn kialojn. Kiel rimarkigas ankoraŭ la MOS, la malfavorataj loĝantaroj akumulas handikapojn : « malbonkvalita edukado, nesufiĉe da socialaj ekipaĵoj, senlaboreco kaj nestabilaj dungoj, malbonaj laborkondiĉoj kaj danĝeraj kvartaloj, krom ties reefikoj al la familia vivo. » Tiuj social-psikologiaj faktoroj, al kiuj Wilkinson aldonas la memestimon kaj la timon al morgaŭo, plene rolas. En la riĉaj landoj, esti malriĉa grave malutilas al la sano.

Tre surprizitaj de siaj propraj konstatoj, la MOS-fakuloj, kiuj pli kutimas al diplomatia lingvaĵo, parolas malkaŝe : « Tiu diferenco neniel estas « natura » fenomeno, ĝi estas rezulto de politikoj, kiuj superigas la interesojn de iuj kontraŭ tiuj de aliaj, plej ofte la interesojn de riĉa kaj potenca malplimulto, kontraŭ la interesoj de plimulto senhava. »

Eĉ la tre liberala OEKD, kiu instigis al ĝenerala malregularigo, devas nun agnoski, ke privatigi pligrandigus la malfacilaĵojn : « Nur malmultaj konvinkitoj aliĝas nun al la ideo, ke konkurenco estas la taŭga solvo. ( …) La bonefikoj de la merkato fariĝas multe malpli evidentaj [45] . » Ĝiaj fakuloj eĉ skribas, ke « La socio foje bezonas ekfunkciigi tiajn decidojn, kiajn merkat-reguligojn, por korekti ties misfunkciaĵojn kaj, en ekstremaj kazoj, forlasi la merkaton, kaj alimaniere atribui la rimedojn. » Ĉu la OEKD finfine malkovris la lunon ?

Sed ni ne revu. En Usono, la premgrupoj de asekuristoj havas sufiĉe da politikaj relajsoj ĉe la demokratoj por esperi savi siajn privilegiojn. En Francujo, privatigo en publikaj malsanulejoj akceliĝas – anoncata estas forigo de 4.000 postenoj ĉe la Assistance Publique en pariza regiono antaŭ 2012. La Sociala Secureco ricevas similan traktadon. Dum ĝi repagis 76,5 % de la sanelspezoj en 1980, ĝi nun kovras nur 73,9 % [46]. Kaj tio estas nur meznombro. La longaj malsanoj (kancero, ktp.) estas kvazaŭ plene repagataj sed la kuracado de ordinaraj malsanoj, kiuj koncernas la plimulton, estas nun repagataj je meze 55 % [47]. La profesoro Tabuteau alarmas : « Okazas privatigo de la sociala protektado [48]. » Ĉu ni atendu, ke la vivdaŭro en certaj kvartaloj falos je nivelo de Bangladeŝo, por mezuri la minacon al nia socio ? Jam nun, je 60-jaraĝo, la vivdaŭro de laboristoj estas 7 jarojn malpli alta ol tiu de kadruloj. Kiel estos post kelkaj jardekoj, se ni plu turnigas retroe la radon de la progreso ?

Ja plej multaj francoj havas impreson, ke ili pagas pli kaj pli da kotizoj (al la Sociala Sekureco, kaj al la komplementaj asekurkompanioj), por servo ŝrumpanta. « Krom la konsekvencoj al la sanstato de la plej malriĉaj, substrekas Palier, tiu malkongruo povas igi dubojn pri la efikeco kaj legitimeco de la sansistemo [49]. » Ĉu tio povus esti unu el la nediritaj celoj ?

MARTINE BULARD kun

Olivier Lappaix kaj

Ilka Vari-Lavoisier

PACA POLITIKA ALTERNO per baloto restas escepto en Afriko : Senegalo (2000), Malio (2002 kaj 2005), Benino (2006) Ganao (2008), Sudafriko (2009).

Ankoraŭ ekzistas dinastiaj heredantoj (Demokrata Respubliko Kongo [DRK], 2001), kelkfoje enpakitaj en dubindaj balotoj, kiel en Gabono (2009) kaj en Togo (2005). La senegala prezidanto Abdoulaye Wade malbone kaŝas sian deziron ke lia filo Karim heredu la prezidantecon.

La balotoj estas regule (tre ofte) bojkotataj de la oponantaro : Sudano (2000), Gvineo (2003), Ĝibutio (2005), Ĉado (2006), Senegalo (2007), Kongo Brazavila (2009).

Iliaj rezultoj estas ofte kontestataj : Togo (2007), Zimbabvo (2008), Gabono (2009).

La balotoj estas ofte sekvataj de mortigaj perfortaĵoj : Eburbordo (2000), Etiopujo (2005), Niĝerio (2007), Kenjo (2007-2008), Madagaskaro (2008).

Fine, kvankam malpli oftaj ol en la 1970-aj jaroj, puĉoj ne maloftas : Maŭritanio (2005 kaj 2008), Gvineo-bisaŭa (2003), Centr-Afrika Respubliko (2003). Eburbordo apenaŭ evitis ĝin en 2002, sed la lando fakte restas disigita laŭ du partoj.

Aldono al la artikolo de Anne-Cécile ROBERT

La Eŭropa Parlamento rifuzis hodiaŭ la interkonsenton „Swift” pri la transdonado al Usono de donitaĵoj pri la interbankaj transakcioj en Eŭropo. Tio estas „malsukceso por la kontraŭterorista kunlaborado”, plendis la usona misio ĉe la Eŭropa Unio (EU).

Post la atakoj de la 11-a de septembro 2001, Usono efektive akiris rektan aliron al la sistemo de la eŭropa societo Swift, kiu mastrumas, por la bankoj, milionojn da ĉiutagaj internaciaj financaj transigoj. La malkaŝo en la gazetaro, en junio 2006, de tiuj operacioj de sekreta piratado de personaj kaj financaj donitaĵoj de la eŭropanoj, kun la malkovro de la usona programo kiu persekutas la financadon de terorismo (Terrorist Finance Tracking Program), kaŭzis skandalon, kiu kondukis la EU kaj Usonon formaligi interkonsenton de „kunlaborado”.

Oni nomumis „eŭropan eminentulon” por kontroli ties aplikadon. La elektito estis ... la franca „kontraŭterorista” juĝisto Jean-Louis Brughière. Ĉio okazis do plej bone por Usono, de kiu oni postulis nenian kontraŭparton ‒ la eŭropaj instancoj ne havis aliron al la financaj transakcioj de la usonaj civitanoj.

Ve ! la malfermo, fine de 2009, de nova Swift-centro en Svislando devigis al ĝisdatigo de tiu interkonsento. La eŭropaj ministroj pri eŭropaj aferoj urĝe subskribis novan version ... la 30-an de novembro 2009, ĵus antaŭ ekvalido de la Lisbona Traktato kiu fortigis la povojn de la Eŭropa Parlamento. Tio estis rimarkita kiel provo trudi la interkonsenton kaj kaŭzis novan skandalon kiu relanĉis la debatojn.

La voĉdonado okazis, ĝojas la deputitino de la Unuiĝinta Eŭropa Maldekstro/Norda Marie-Christine Vergiat, „pro la sennombraj rompoj, en la kadre de tiu interkonsento, de la dispozicioj kaj principoj de la komunumaj kaj naciaj leĝoj, de la Ĉarto de la fundamentaj rajtoj kaj de la Konvencioj de la Konsilantaro de Eŭropo”. [50]

Dum la Nacia Asembleo, la franca parlamento, debatas pri disponoj de filtrado kaj de kontrolado de Interreto kaj pri etendo de la superrigardado per filmiloj en la kadro de orientado kaj programado por la interna sekureco (Loppsi 2) [51], tiu voĉdono de la Eŭropa Parlamento, per granda plimulto (378 voĉoj kontraŭ 196), indikas ke la defendo de la privata vivo ne estas nepre afero perdita, eĉ fronte al la „kontraŭterorismo”.

Philippe RIVIÈRE.

Por europano, la ideo de “industria centro” pensigas pri fermitaj minoj kaj la grizaj urboj de la Nordo. Hodiaŭ, oni ankaŭ bildigas al si la nebulajn urbegojn de Ĉinio, senhomajn kamparajn vilaĝojn, riverojn superfluantajn de ĥemiaj forĵetaĵoj. Oni do spertas ŝokon kiam oni alvenas en Gladstone, bonorda urbeto en la nordorienta aŭstralia ŝtato Kvinslando, banata de la lumo de flamanta suno, kun haveno kaj marbordo interpunktitaj de gigantaj industriaj kompleksoj.

Rapida rondvizito : en la mezo, la urbo kaj la haveno ; norde, montoj da karbo el la interno de la lando ; sude, grensiloj kaj la cementfabriko. Ankoraŭ pli norden, la tri kolosaj fumtuboj de la elektrocentralo, kiu ĉiujare ellasas la fumon el kvar milionoj da tunoj da karbo. Malantaŭ la elektrocentralo, je dudek minutoj aŭtomobile de la urbo, la zono de Yarwun kie troviĝas Orica (produktado de amonia nitrato kaj natria cianido) kaj nova rafinejo de aluminia oksido. Dek minutojn sude, apud la maro, estas la ega rafinejo de Queensland Alumina Limited (QAL). Pluen, sur la insulo Boyne, estas la fandejo Boyne Smelters Limited kiu produktas 20% de la aluminio de Aŭstralio. La rondvizito finiĝas.

La produktiva lokomotivo de Aŭstralio

Ĉu la tutmonda malpliiĝo de mendado de agrikulturaĵoj kaj minaĵoj efikos sur Gladstone, granda profitanto el la ekonomia ekprosperiĝo de Aŭstralio sur bazo de la ekspluato de mineralaj rimedoj ? Iuj ekonomikistoj kredas ke 12.500 laborpostenoj perdiĝos en ĉi tiu sektoro, el ili kvin mil en Kvinslando. Kaj la minejoj de la Bowen Basin, la karborezervujo de Aŭstralio, fermiĝas unu post unu. En Gladstone, tamen, ĉio trankvilas. Estas tiel multe da minoj, kaj la ŝtalfabrikoj de Ĉinio havas nesatigeblan apetiton por energio : malgraŭ la krizo, karbo daŭre alvenos, aluminio produktiĝos, ŝipoj ĝisrande ŝarĝitaj forveturos, kaj ĉio daŭros kiel antaŭe. Anna Bligh, la ĉefministro de Kvinslando, kaj Kevin Rudd, la federacia ĉefministro, ambaŭ de la Laborista Partio, rondveturas anoncante ekonomiajn stimulplanojn kaj urĝajn rimedojn ; la tutlanda senlaboreco superas 5 elcentojn (la plej alta nivelo en kvar jaroj). Sed nenio fareblas pri tio, kaj la Gladstone-anoj ankoraŭ alfrontas la estontecon kun konfido.

Ĉar, fakte, la loko havas naturan havenon de granda profundo protektatan kontraŭ la oceano de insulo, varman sekan klimaton, kaj bonan pozicion sur la fervojaro. Krom ĉi tiuj avantaĝoj, gravaj konstruprojektoj estas aŭ komencitaj — kiel la vastigo de la rafinejo de aluminia oksido ĉe Yarwun — aŭ estas tuj komencotaj, kiel la nova karboterminalo sur Wiggins Island kaj eksportejo de likva tergaso. Kiel signo de kroma sekureco, Gladstone estas dotita de la ŝtataj kaj federaciaj respondeculoj per speciala instanco, la Gladstone Economic and Industry Development Board (GEIDB), por gvidi la evoluadon de la regiono. Laŭ Gary Scanlan, ĝia administra direktoro, la urbo ĝuas diversecon de aktivaĵoj kiu estas unika en Aŭstralio krom en la nordokcidenta angulo de la ŝtato Okcidenta Aŭstralio, "Kaj tie, tamen, ili disvastiĝas trans tri aŭ kvar regionaj lokoj, dum ĉi tie, ĉiuj estas en unu regiono."

La industria famo de Gladstone eĉ fariĝis turisma vidindaĵo : ĝi allogas la "grizajn nomadojn" — tiujn emeritojn kies hejmoj estas loĝaŭtoj kaj kiuj transloĝiĝas laŭ la sezonoj — por kiuj oni organizas ĉiĉeronatajn vizitojn. Tony Beers, la loka reprezentanto de la Australian Workers Union (AWU), la plej granda laborsindikato de Kvinslando, karakterizis la urbon kiel la dinamon de Aŭstralio, veran "industrian Mekkon". Danke al "ĝia kapablo adaptiĝi al ŝanĝiĝoj, la urbo ankoraŭ kreskas kaj produktas por Kvinslando kaj por la lando."

Kaj tamen, malgraŭ la paroladoj laŭdantaj ĝian industrian diversecon, ekde la 1960-aj jaroj la riĉaĵoj de ĉi tiu urbo de 50.000 enloĝantoj ŝajne estas nemalimplikeble ligitaj al unu metalo, aluminio, kaj al la firmao kiu produktas ĝin, Rio Tinto. Transportata el la minejo de Weipa en norda Kvinslando en karbobruligaj ŝipoj, la baŭksito estas transformata en aluminian oksidon en la rafinejo de QAL. Ĉi tiu giganta rustoruĝa miksamaso da konstruaĵoj, tuboj kaj piedpontoj, kiu ellasas fluojn da blanka fumo, proponas scenon elvokivan de la 'Inferno' de Danto kaj estas, laŭ ĝiaj proprietuloj, la "plej granda rafinejo de aluminia oksido en la mondo".

Poste, la aluminia oksido estas rafinita en aluminion ĉe la fandejo de Boyne kiu konsumas duonon de la energio produktita de la elektrocentralo. La gravecon de ĉi tiu industrio konfirmas la anonco en julio 2007, ke komenciĝos konstruado por duobligi la kapaciton de la nova rafinejo de Yarwun. Estis do konsterniĝo en aprilo 2009 kiam Rio Tinto sciigis, ke preskaŭ sescent laborpostenoj estas eliminotaj ĉe Yarwun kaj Boyne.

Plimulto de la viroj en Gladstone portas helbluajn ĉemizojn. La ĉemizoj de la laboristoj havas striojn el fluoreska lapfermilo pro motivoj de sekureco ; tiuj de la administracia personaro elmontras la logotipon de ilia dunganto. Cale Dendle, respondeculo pri komunikado de la magistrato, kaj — kompreneble — en blua ĉemizo, diras : "Ĝis la anonco de la maldungoj, multaj kredis ke nur estos tremeto kaj ne granda ŝoko. Multaj surpriziĝis. Ĉi tio havos sekvojn." La detaloj restas neklaraj. La unua anonco diris ke maldungotas 570 kontraktistoj kaj 15 konstantaj dungitoj ĉe Yarwun, plus pli ol 20 ĉe la fandejo de Boyne. La definitiva cifero povus atingi 800, aŭ eĉ mil cent, dungitojn.

"Ni kutimiĝis al flugoj kaj faloj" diras magistratano Maxine Brush. Efektive, la urbo konstruiĝis laŭ la ritmo de konstruprojektoj : la rafinejo QAL en la malfruaj 1960-aj jaroj, la fandejo frue en la 1980-aj ; poste Orica, la renovigado de la elektrocentralo, la etendado de la haveno, Cement Australia, kaj fine Rio Tinto Yarwun. "Ĉiam, kiam unu el ĉi tiuj grandaj industriaj projektoj realiĝis, ĝi kreis ciklon de « haŭso kaj malhaŭso »", klarigas Gary Scanlan.

Kutime, agado komenciĝas, laŭpaŝe akceliĝas, atingas la apogeon, kaj tiam malakceliĝas iom post iom ĝis la fino de konstruado. "Ĉi-kaze, diras Scanlan, anstataŭ laŭpaŝa malakceliĝo, jen : bum !" La ŝoko venas el la subiteco de la decido, sed ankaŭ el la nombro de koncernataj dungitoj : "Kvincent estas multo ... Ĉi tio rekte efikas sur du mil homojn kaj pri la nerektaj efikoj, kiu scias ?" Gary Thompson, raportisto ĉe la ĵurnalo The Gladstone Observer, kredas ke "eĉ se iuj kontraktistoj foriros, la restantoj estos subdungitaj. La problemo estas tio, ke tuta generacio neniam havis tian sperton ĉar ne estis krizo dum dek kvin jaroj."

Ĉe la komunuma servocentro, antaŭrimedoj jam estas iniciatitaj kun, komence, publika informkunsido. Virino montras dikan stakon da broŝuroj distribuotaj al partoprenantoj (financa kaj jura konsilo, informoj por paroj, luantoj, ktp.) kaj faras la kutiman paroladon : "Ni kutimiĝis al tio." La samon oni diras ĉe la Turisma Oficejo. "Ni bone konas flugojn kaj falojn ĉi tie !" klarigas Sandra Wiseman, la direktoro. "Iuj perdos siajn laborpostenojn ... sed ili estas plejparte kontraktistoj kiuj ne estas el nia urbo. Ili kutimiĝis al tio."

Kion pri tiuj plej rekte koncernataj ? Kompreneble, ili rigardas la situacion malpli filozofe. Drinkejistino ĉe la vel-klubo diras : "Mia edzo povis teni sian postenon, sed multaj aliaj ne estis tiel bonsortaj. Ĉiuj timas." Kaj ne ĉiuj kontraktistoj estas eksteruloj. Laŭ Bob, kiu estas dungito de loka subkontraktisto, "80 % de la loĝantaro sidas sur pingloj, ne sciante kion la estonto alportos." Li diras ke la plimulto de la laboro farata de kontraktistoj dependas de Rio Tinto : "Ni havas laboristojn kiuj faras bontenadon al iliaj maŝinoj. Kiam la agado ĉe Rio malrapidiĝas, tiel estas ankaŭ ĉe ni : la efiko estas sentota de unu ekstremo de la urbo ĝis la alia."

Se ili provos starigi sindikaton, la laboristoj perdos siajn postenojn

La manaĝeraro de Rio Tinto asertas, ke ili havis neniun alternativon pro la 60-elcenta malpliiĝo de la monda prezo por aluminia oksido. La maldungoj celas redukti la ŝuldon surprenitan pro la akiro de la kanada firmao Alcan en novembro 2007, negoco kun prezetikedo de 38 miliardoj da usonaj dolaroj kiu faris Rio Tinto la plej grandan aluminian produktiston de la mondo. Por provi kolekti la financojn, la konzerno permesis al la ĉina konsorcio Chinalco akiri partoprenon en ĝia kapitalo. Laŭ laborsindikatano Tony Beers, Rio Tinto diris en decembro 2008 ke "se la akordo kun Chinalco ne estos ratifita de la registaro, Rio devos fortranĉi du mil kvin cent laborpostenojn en Kvinslando… senhonta ĉantaĝo !"

Fine, la estroj de Rio Tinto alianciĝis kun la aŭstralia minadkonzerno BHP Billiton, kaj tiel eltiris dornon en la karno de la federacia registaro de Kevin Rudd. S-ro Rudd, ĝisosta admiranto de ĉio ĉinia, baraktas inter zorgo ke Aŭstralio restu la "zhengyou" (vera amiko) de Ĉinio kaj timego pri la perspektivo ke Chinalco sidos ĉe ambaŭ ekstremoj de la tablo de intertraktado, kiel kaj aĉetanto kaj vendanto de agrikulturaĵoj kaj minaĵoj [52]. La anonco de ĉi tiu akordo estis bonvenigita kun korfaciliĝo ankaŭ en Gladstone, ĉar onidiro disvastiĝis, ke la rafinejo de Yarwun estas fermota. Gary Thompson klarigas ke la situacio eble ne estas tiel katastrofa kiel oni komence kredis post la unua anonco : “Kvankam kelkaj perdis siajn laborpostenojn, la urbo ne estas pelita al la rando de ruiniĝo.” La ĉefa sekvo de la krizo : la rivelo ke Gladstone ekstreme dependas de Rio Tinto.

Laŭ Tony Beers, The Gladstone Observer ne volas aperigi artikolojn kiuj kritikas la konsorcion. Rio Tinto regas tute aŭ parte la tiel nomitan "Grandan Kvinopon" en Gladstone : la fandejon de Boyne, la du rafinejojn de aluminia oksido, la elektrocentralon kaj kelkajn karbominejojn. La konzerno rekte dungas la plimulton de la laboristoj de la urbo ; nerekte, ĉiuj lokaj entreprenoj estas ligitaj al Rio. Lokuloj esperas ke la konstruado de terminalo por la eksportado de likva tergaso provizos diversiĝon, kvankam tiu projekto ne komenciĝos antaŭ 2010 [53]. Dume, la potenco de Rio amarigas. "Estas multe da malamikeco nun, diras Gary Thompson, verŝajne pro tio, ke multaj kredas ke Rio Tinto ne plenumis siajn moralajn devojn al la komunumo ... Rio nur zorgas pri Rio".

Tio, kion oni nomas en Gladstone "la modelo de Rio" — rektaj intertraktoj inter dungitoj kaj dungantoj sen partopreno de laborsindikatoj — efektive reprezentas la kulminon de procezo kiu komenciĝis en 1993. Paul Keating, la laboristpartia ĉefministro, reduktis la kapablon de laborsindikatoj intertrakti kaj je la nivelo de industriaj sektoroj ("industry bargaining") kaj je la nivelo de la laborejo ("enterprise bargaining"). Post tri jaroj, nova ĉefministro, la ekstreme konservativa John Howard, daŭre laŭiris tiun ĉi saman vojon : oni ne plu parolis pri "industrial relations" (rilatoj inter organizaĵoj de dungantoj kaj dungitoj) sed pri "workplace relations" (laborejaj rilatoj).

Estonte, por ke laborsindikato estu allasita en la firmaon, estos necese ke plimulto de dungitoj petu tion. La enkondukon de 'Australian Workplace Agreements' (individuaj laborkontraktoj) akompanis tre avantaĝaj salajraj ofertoj al tiuj, kiuj konsentos forlasi kolektivan traktadon ; sekve, la sindikatoj estis preskaŭ ekstermitaj.

Gajninte plimulton en la Supera Ĉambro en 2004, la konservativuloj fine povis plene efektivigi sian programon pri laborrilatoj nomatan 'Work Choices'. La rajto de laborsindikatoj eniri laborejojn estis limigita ; leĝoj protektantaj dungitojn kontraŭ maljusta maldungo estonte validos nur por firmaoj kun pli ol cent dungitoj. Laboristoj kiuj rifuzos subskribi individuan laborkontrakton poste povos esti maldungitaj pro "operaciaj kialoj".

Tony Beers asertas, ke en la tuta Gladstone estas nur unu kolektiva akordo, ĉe QAL. "Ĉe Boyne kaj Yarwun, oni pli-malpli publike komprenigas al la laboristoj, ke se ili provos starigi sindikaton, ili perdos siajn postenojn." Li emfazis, tamen, ke Gladstone estis unu el la centroj de vigla rezisto kontraŭ 'Work Choices' ; ses mil urbanoj manifestaciis kontraŭ tiu reformo. La malakcepto de ĝi kontribuis al la defalo de la registaro de John Howard en 2007.

Ankaŭ la universitato estas influata

Nova laborkodo nomata 'Fair Work' estis enkondukita de la Ministro de Edukado kaj Dungiteco Julia Gillard kiu estas la vic-ĉefministro en la aktuala registaro. Nun, nur necesas peto fare de unu dungito por ke laborsindikatoj povu aliri laborejon, kaj protekto kontraŭ nejusta maldungo validas por firmaoj kun pli ol dek kvin dungitoj.

Rio Tinto, tamen, plene ekspluatis 'Work Choices'. "Ĝis lastatempe, diras Thompson, la sindikatoj ne povis eniri laborejojn por vidi, kio okazas, kaj intertrakti kun la manaĝeraro. Ili devis paroli al la laboristoj ekstere ... Unuafoje en kvin jaroj ili rajtas eniri la fandejon de Boyne, preter la "fera kurteno".”

Jim, kiun mi renkontis en la aviadilo, estas kontraktisto kiu venis al Gladstone el Tasmanio por fari bontenadon dum kelkaj tagoj ĉe la fandejo. Li diras, ke li kaj liaj kolegoj devas porti la saman ĉemizon kiel la personaro kiam ili piediras en la urbon. "Kial ? Mi ne scias. Eble ili ne volas ke la publiko sciu kiom da sendependaj kontraktistoj laboras tie." Efektive, multaj dungitoj, kiuj rifuzis individuajn laborkontraktojn, estas devigitaj fariĝi kontraktistoj. Tiujn Rio Tinto preferis varbi en Gladstone, kiel ankaŭ subkontraktistojn, ĉar tiel la firmao ne plu respondecas pri iliaj forpermesoj kaj san-asekuro, nek pri kostoj kiuj rezultos se ili estos maldungitaj.

Eĉ la universitato ŝajnas esti sub la influo de la firmao. Central Queensland University havas centron por esploroj pri la inĝenierado de malpezaj metaloj, la Process Engineering and Light Metal Center (PELM), kies programoj estas disvolvataj partnere kun entreprenoj kun la celo "konkrete plibonigi ilian funkciadon" [54]. Sed la engaĝiĝo de la manufaktura industrio ne ĉesas tie. Ekzemple, la Leo Zussino Building [55] entenas konferencejon, la oficejon de la ĉefo de la universitatejo ... kaj "Rio Tinto - People & Organisation Support ; Capability Development". En la konstruaĵo ankaŭ troviĝas la Centro por Pura Karbo (Gladstone Center for Clean Coal). En la vestiblo, laŭskala modelo kun mirigaj sonefektoj prezentas tri-partan historion pri karbo, ekde la prahistorio ĝis hodiaŭ. Oni trovas tie portreton de haveno kiu aspektas frapante simila al Gladstone, kaj vizitantoj estas informataj ke la uzo de karbo por produkti elektron fariĝas "ĉiam pli efika, kun malpli da danĝeraj eligaĵoj."

La konservativa urbestro de Gladstone, George Creed, publike deklaris sin kontraŭ la plano de la federacia registaro krei jam en 2010 merkaton de karbono, la Emissions Trading Scheme (ETS). Liaopinie, ĝi endanĝerigus la estonton de la urbo je aparte neoportuna momento : "Oni perdos nenion ajn se oni atendos unu-du jarojn, sed tuja funkciigo reprezentus grandan malavantaĝon por ni" [56]. Ĉe la magistratanoj estas diversaj opinioj. Por Cale Dendl, "la merkato estas pruvita mekanismo de regado." Ĉu, tamen, ĝi solvos problemon pri kiu estas duboj, laŭ li, ke ĝin kaŭzas homa agado ? Kaj ĉu Aŭstralio povas ion fari pri ĝi ? "Por mi, la debato ankoraŭ restas je tiu punkto", li finas. Magistratano Maxine Brush, aliflanke, subtenas la merkaton de karbono, sed havas dubojn pri la efikeco de la proponitaj mekanismoj.

La plano faras gravajn cedojn al produktistoj de karbo [57]. Kaj tio ne estas la sola kontraŭdiro en la ekologia politiko de la registaro Rudd [58]. Proporcie al sia loĝantaro, Aŭstralio estas inter la plej malbonaj poluantoj de la mondo [59]. Malgraŭ tio, la registaro intencas grandege pliigi eksportojn de karbo. En 2008, Peter Garrett, la Federacia Ministro pri la Medio, pravigis la decidon pliigi la kapaciton de la haveno de Gladstone : "Ni havas karboindustrion kiu estas tre grava por nia ekonomio, precipe kiam temas pri laborpostenoj." Li emfazis, ke ekologiaj efikoj estis enkalkulitaj, kaj ke la registaro fidas al programoj pri karbopurigo, kaj eĉ pli al teknologioj por kapti kaj izoli karbonon [60]. Sed pro tio, ke ĉi tiuj teknologioj povos ekfunkcii ne pli frue ol 2015-2020, ili neniel povas kompensi la masivan pliigon de eligaĵoj de karbona dioksido kiun Aŭstralio dume volas eksporti.

Kontentaj pri la nombro da reciklitaj bierboteloj kaj la instalaĵo de sunenergiaj paneloj sur siaj domoj, aŭstralianoj trovas nenion por priplendi ... ĝis la sekvonta senpluveco. Kiel Tony Beers de la AWU diras : "Mi venis al Gladstone en 1967-1968, kiam la rafinejo de aluminia oksido ĵus estis konstruita sur la ejo de la antaŭa buĉejo. La universitato estis konstruita fare de la haveno. Sen karbo, ni ne estus tie ĉi ... Kian motivon oni do povus havi por plendi ?"

Nekutime alta nombro de kazoj de leŭkemio

Gary Thompson diras ke la karbopolvo efektive estas "tre videbla ĝenaĵo : oni ne povas ne rimarki tiujn grandajn altaĵetojn trans la rivero. Sed estas multe da blanka polvo ŝvebanta en la aero kiun la loĝantoj ne vidas" .... Li emfazas, ke "se la rafinejo de QAL estus konstruota hodiaŭ, ĝi ne troviĝus en la havenkvartalo, sed en fora sovaĝejo." Lillian de Torres, esploristo ĉe PELM, faras esplorprojekton pri la "organikaj komponaĵoj" en eligaĵoj el la rafinejoj de aluminia oksido en Gladstone. Ĝis nun, ŝi elnombris pli ol okdek, kiel acetono kaj tolueno, sed ŝi ne volas komenti pri iliaj danĝeraj efikoj antaŭ la kompletiĝo de siaj testoj en 2010.

En marto 2009, la Clean Air Society, neregistara organizaĵo, okazigis informkunsidon pri la aera kvalito de Gladstone. Efektive, estis la Mediprotekta Agentejo (Environment Protection Agency, aŭ EPA) de Kvinslando kiu financis la eventon, sed laŭ profesoro Doley de la Universitato de Kvinslando, membro de la Societo, la EPA "ne volis ĉeesti kaj volis ke "la afero restu neformala." Kial ? Ĉar la Gladstone-anoj, eĉ se ili estas "multe pli bone informitaj ol aliloke", devas esti protektataj kontraŭ la danĝeraj efikoj de tro kompletaj informoj pri ĉi tiu "socio de risko" de kiu ili estas modelaj civitanoj.

Inter 1996 kaj 2004, estis dudek du kazoj de kronika limfocita leŭkemio en Gladstone, dum kontraste, por urbo de ĉi tia grandeco en Kvinslando, la cifero devus esti dek kvar [61]. La EPA intencas publikigi la konkludojn de sia studo en 2010. Demandite, ĉu la eligaĵoj el rafinejoj de aluminia oksido povas efiki sur la sanon de la enloĝantoj, d-ro Doley respondas, ke "zorgoj" estis levitaj en la urbo Wagerup en Okcidenta Aŭstralio pri "organikaj komponaĵoj" ligitaj al la rafinado. Samtempe, li diras, ĉiam estas malfacile identigi la kaŭzojn de kanceroj.

La AWU-ano Tony Beers agnoskas ke "estas vere, ke kaŭstikaj demetaĵoj kaj problemoj pri eligaĵoj estas en Gladstone. Sed, li plu diras, firmaoj forte strebas por ĝustigi tion, kaj ataki nur unu industrion estas erare laŭ mia opinio ... Jes, estas premgrupoj de malplimultoj kiuj instigas debaton. Sed mi ion diros al vi : se vi iros al Brisbano kaj staros ĉe angulo de la ĉefstrato, kion vi enspiros ?."

Antaŭ kelkaj jaroj, la ĵurnalisto John Pilger skribis : "La suno estas la brileco de Aŭstralio." [62]. Tiuj vortoj devus esti skribitaj elstare en la kunvenejo de la magistrato de Gladstone. En ĉi tiu bildkarte bela urbo, la financa krizo verŝajne ne subfosos la akordon inter industrio kaj laboro por produkti pli kaj pli. Por ke la aviadiloj de la mondo povu daŭre flugi, ĉiam pli alten, ĉiam pli foren, la Golfo havas siajn petrolajn monarĥiojn kaj Gladstone, eble, siajn kancerojn. Sed ĝis kiam ?

Mathieu O'NEIL.

DEMANDO MALTRANKVILIGAS Eŭropon : ĉu la Islamo estas esence ekspansiisma kaj konkeravida ? Jes, kriegas, en Svislando, la iniciatintoj de la referendumo kontraŭ la konstruo de minaretoj, sin apogante sur la skriboj de nova kuranto kritika je la islamo [63]. Tiu ekspansiismo baziĝus sur volo je politika hegemonio alkalkulata jen al la naturo mem de la « islama ideologio » (naskokreskiga, prozelitisma kaj invadema), jen al la strategioj de kelkaj el ĝiaj aktivuloj (la « islamistoj » kaj iliaj « projektoj » [64]. S-ro Jusufo al-Karadavijo, la plej populara el la moderaj sunaismaj ŝejkoj ŝajnas pravigi ilin, kiam, en lia gvida elsendo ĉe Al-Ĝazirato [Al-Jazira], « La ŝario kaj la vivo », dediĉita, la 6-an de decembro 2009, al la svislanda voĉdonado, li certigas, ke la konkero okazos, kaj ke ĉiuj homaj estuloj troviĝos unuiĝintaj per la parolo de Dio.

La demandoj pri la islamo parte praviĝas : fundamente ĝi ‒ kiel la kristanismo ‒ disfamigas sin kiel savon por la homaro kaj mesaĝon finsigelan de la profetaĵoj. Sed, ĉion funde konsiderante, kion signifas konkrete religia ekspansiismo ? El sociologia vidpunkto, ĝi povas apogi sin aŭ sur aktivula agado (politika, propaganda aŭ milita), aŭ sur la disvolviĝo de religieco (reveno al la kredo aŭ konvertado), aŭ sur la demografio.

En Eŭropo subtenas politikan projekton la Islamaj Fratoj kaj la turka organizaĵo Milli Görüs [65] Estiel deponprenantoj de imagaĵaro ne nur universalisma sed krome superregisma (Hassano al-Banna, la fondinto de la Islamaj Fratoj, atribuis al ĝi kiel celon « gvidi la mondon », ili volas la kreadon de islama ŝtato. Tamen, ili ne rifuĝis en Eŭropo, ekde la 1950-aj jaroj, por tia celo, sed pro tio, ke ĝi disponigis al ili malantaŭan bazon, netrafeblejon, kadre de la bataloj, kiujn ili kondukadis en Nord-Afriko kaj en la Proksima Oriento. Kaj la daŭra enloĝiĝo de islamaj loĝantaroj en tiu kontinento trafis ilin surprize, samtempe, ke ĝi metas problemon al ili. La fakto, ke ili estas malplimulto en Eŭropo senvalidigas la strategiajn perspektivojn de la aktivuloj de politika islamo, enfermante ilin en dilemo : ĉu predikado aŭ kampanjado ? La unua elekto lokas ilin sur tereno jam larĝe okupita de la salafisma tendenco aŭ de la organizaĵo Tabligo [66], de la grupoj montritaj de la politikologo Olivier Roy [67] kiel novfundamentismaj.

La dua elekto baraktigas ilin kontraŭ la malfacilo havigi al si sufiĉan nombron da partizanoj en la eŭropa kunteksto ; plie, instigante ilin transformiĝi al eminentuloj, ĝi havas la duoblan malavantaĝon limigi ilian influon al lokala nivelo kaj elmeti ilin al suspekto pri kompromitiĝoj kun la povo.

La situacio de la Islamaj Fratoj bone montras tion : kunagante kun la institucioj ili perdis tra la tempo parton de sia revolucia vervo, forlasis grandajn kaŭzojn kiel Palestinon, rezignis mobilizi sin por tiklaj aferoj - por ekzemplo, en Francujo, la koltuko ; kaj ili suferas la kritikon de junaj islamanoj, kiuj iufoje eĉ ne plu solidariĝas kun ili pro ilia « burĝiĝo » aŭ iliaj akordiĝoj kun la aŭtoritatoj. Tariko Ramadano mem estis mallaŭdita de kelkaj el siaj eksaj partizanoj kiam li aliĝis, en 2005, al skipo taskita elpensi, por la brita registaro de s-ro Anthony Blair, rimedojn por haltigi la religian ekstremismon.

La malfacilaĵoj, por la reprezentantoj de politika islamo, koncerne la ellaboradon de kredinda strategio, profitigas la novfundamentismajn movadojn, kiuj malakceptas siavice la klasikajn politikajn engaĝiĝojn. En la nebulozo formata de tiuj grupoj precipas la « scienca » vahabija salafismo (ilmijja salafismo) naskiĝinta en Saŭd-Arabio. Tiu salafismo, karakterizata de netolerema rigorismo kaj de dogmema radikalismo, altiras grandnombre la disreviĝintojn de politika islamo aŭ de novfundamentismaj grupoj hejmantaj de pli longe en la eŭropa kontinento, kiel Tabligo. Sed anstataŭ proponi rebakadon de programo celanta politikan hegemonion, ĝi ofertas la amaran frukton de senpolitikigita islamo kaj ideologiajn instrukciojn kiuj rekomendas retiriĝi el la okcidentaj socioj kaj eviti ilin, rezulte de kio la komunumo de kredo anstataŭas la kulturan komunumon (tunizian, marokan). Tiel la salafismo metiĝas en sektecan logikon. Ĝiaj partizanoj estas silentaj pri la koltukdemando kaj organizas neniun apogon kiam iliaj imamoj estas elĵetitaj kaj ankaŭ ne partoprenas manifestaciojn de solidareco kun la palestinanoj.

Tiu rekomendita retiriĝo efektiviĝas malpli en la familia kaj komunuma rondo ol en la bando de reislamigitaj junuloj, rigardata kiel « savita grupo »(firkatu naĝijatu). La salafismo, kritikanta la familiojn kaj kontestanta la imamojn, malakceptas la realan islaman mondon kaj akiras kelkan sukceson nur ĉe plene oponaj individuoj kiuj rompis kun la socio, aparte en la junularo. Ĝi do varbas malmulte tie, kie la komunumaj solidarecoj fortas, kiel ĉe la komoranoj aŭ la turkoj.

Elmigrado al islama mondo

Ĉar ĝia idealo estas nek konkero je Okcidento, nek estigo de islamigitaj getoj, sed la hiĝratu, la elmigrado, al islamaj teroj - aŭ, limokaze, al landoj rigardataj kiel pli akceptemaj, tiaj, kiaj Britujo aŭ Kanado -, la junuloj, malplimultaj, kiujn ĝi varbas, troviĝas lokitaj en la sama situacio je malmobiliza atendumeco, rilate eblajn engaĝiĝojn en la okcidentaj socioj, kiel la generacio de iliaj gepatroj. Se tiuj lastaj vivis en la mito reveni al sia devenlando, tiuj aliaj vivas kun la deziro forlasi sian hejmolandon ...

La konceptado de kredinda politika projekto, blokata pro malplimulta kunteksto, kaj la misiistaj impetoj sekvantaj sektecajn dekliniĝojn, ne estas subtenataj de strebado al « islamisma rekonkero ». Ankaŭ ne la armita ĝihado [68]. Ĉar en Eŭropo la ĝihadismo estas travivata kiel serĉado al sinofero, ne kiel politiko per aliaj rimedoj. Ĝiaj batalantaj grupoj (Al-Kaidatu aŭ la movado de s-ro Metin Kaplan [69], same kiel la nebatalantaj salafistoj, karakteriziĝas per sekteca sinteno. La ĝihadismo senpravigas per la takfir - akuzo pri senkredeco - ĉiujn kontraŭulojn, kiujn ĝi intencas kontraŭbatali : la judojn kaj la kristanojn, la islamanojn, kiujn ĝi ne sufiĉe ŝatas, kaj... la Islamajn Fratojn. Ĝi ne klopodas, do, por krei en Okcidento getajn kontestkulturojn. Male, ĝia radikaleco kondukas ĝin al rompo kun la komunumo kaj la kvartalo [70] – same, kiel kun la preĝejo, tro facile kontrolebla de sekretaj servoj kaj kondamnenda pro kompromitiĝo, ĉar ĝi nepre estas loko por traktado kun la ĉirkaŭanta socio. La ĝihadisma varbado sekve efektiviĝas en aliaj lokoj : de la retkafejoj ĝis la sportkluboj, sen forgesi la malliberejojn.

Tamen, pro tio, ke ili pelis la anatemon ĝis ĝiaj ekstremaj limoj, la novaj ĝihadistoj ne havas plu popolojn por liberigi. Ili ne strebas al preciza celo (teritorio aŭ ŝtato sieĝotaj, politikaj forto-rilatoj modifotaj, reĝimoj faligotaj), sed al armita alfrontado kaj al ĝia amaskomunikila efekto same, kiel al detruo de la simboloj de la politika imperiismo (tio estas, de Usono aŭ ties aliancanoj).

Ĉar la impeto de la aktivula islamismo ankaŭ ne strebas al konkerado, ĉu ĝi povas efektiviĝi « el la bazo », pere de religia renoviĝo kapabla pezi sur la politikajn ekvilibrojn de la eŭropaj socioj, aŭ almenaŭ krei islamigitajn teritoriojn ene de ili ?

Ofte oni fakte intermiksas la pli grandan videblecon de islamo en Okcidento kun la amasa reveno al pieco ĉe la islamaj komunumoj : en Francujo, de dekdukelke da jaroj, la religia praktikado stagnas, eĉ milde malprogresas [71]. Ĝia reapero (eĉ se ĝi rezultas el deziro de komunuma solidareco) plenumiĝas unue ĉe la individuo kaj ne el kolektiva projekto kaj, antaŭ ĉio, respondas al aspiro retrovi « identecajn » radikojn.

Du grandaj tendencoj distingiĝas en la aktuala religia revigliĝo. Unuflanke, la merkata islamo [72], religieco liberiĝinta el la islamista obsedo pri politiko, kaj stampita per strebo al kultura « normaligo » de la islama identeco. Islama streetwear [stratvestmaniero] [73], laŭmoda koltuko, halal[permesata]-a popmuziko kaj Muslim Up (franca marko de trinkaĵo el kolanukso) spegulas la aplombon de islamo surbaze de amaskulturo. La religio ne plu prezentas ĉioman solvon, sed etikan zorgon ene de la okcidenta kulturo akceptata en sia tuteco. Aliflanke, la novfundamentismo, kiu, oni tion jam vidis, rigardas sin en rompo kun la okcidenta ordo, sed ene de atendad-sinteno rilate la eliron.

Koncerne la konvertadojn, ili ja ekzistas, sed etnombre kaj dusence, eĉ se la pesilo kliniĝas favore al islamo : en Francujo, laŭ la Ministrejo pri Internaj Aferoj, proksimume kvar mil personoj turnas sin al tiu lasta, kontraŭ okcentaj islamanoj, kiuj adoptas la kristanismon, precipe la evangelismon [74]

La reveno al religieco aperas certe okulfrape, interalie pro la korpa kaj vesta aspekto de kiuj reeltrovas la kredon born again [renaskiĝintoj] kaj de la konvertiĝintoj - barbo kaj kamis [ĝispieda ĉemizo, albo -jh.] por viroj, kompleta vualo [burku'] por virinoj... - sed ĝi estas apenaŭ direktata (la iniciatoj ekas ĉe la individuoj kaj malmultee dependas de organizaĵaj engaĝiĝoj).

Tiu nova religieco aperas do samtempe pli publika kaj malpli politika. Ĝi metas ideologian problemon en landoj, kiel Francujo, kun forta laikeco, sed ĝi ne konsistigas, ĝustadire, minacon politikan, eĉ ne malsekurecan - escepte ja de la ĝihadistoj.

Apartenas egale al fantazio retoriko pri getoj - komprenataj kiel islamaj enklavoj tuj falontaj sub kuratoreco de islamismaj agentoj efektivigantaj projekton de kolektiva rompo kun la socio. Eĉ se la koncentriĝo de loĝantaroj en certaj kvartaloj povas kuntreni la aperon de socia kontrolo, tiu ĉi ne rilatas al politika strategio de komunumigo, sed pluas kiel konsekvenco de malsimplaj sociaj, ekonomiaj kaj politikaj procezoj, same kiel... de la sinteno de la povo - ne nur en landoj kun komunumeca ideologio (kiel Nederlando kaj Britujo) sed ankaŭ en Francujo, spite ĝian laikan kredadon. La varbado por la « islama voĉo », la iufoja atribuado de sociala loĝejo surbaze de gentaj kriterioj, la serĉado de « komunumaj » perantoj por « administri » la ĉirkaŭurbojn, kaj la volo kontroli la islamon desupre - la Franca Konsilistaro pri Islama Kulto (CFCM, france), kreita en 2003, estas tute subtenata de la ŝtato - povas naski komunumajn kondutojn.

Tamen, la Islamaj Fratoj, kiuj troviĝas iom pli ĉe la mezaj klasoj, apenaŭ regas la ĉirkaŭurbojn - la ĉioma senefikeco de la fatva [jura avizo aŭ anonco – jh.] alvokanta kvietecon, eldirita de la Unuiĝo de Islamaj Organizaĵoj de Francujo (UOIF, france), dum la tumultoj en 2005, atestas pri tio. Kaj kvankam ili tie ĉeestas, la salafistoj ilin ne plu kontrolas. Unue, tial, ĉar ilia influo restas limigata ; due, pro tio, ke ili havas nenian sperton pri strukturado de forta socia movado ebliganta al ili plenumi tiun rolon ; fine, pro tio, ke ilia daŭra celo, oni ĝin jam konsideris, konsistas ne en la starigo de islamigitaj aŭ ribelantaj urbaj spacoj, sed en la reveno al la Dar al-Islam (« la tero de islamo »).

En la kvartaloj, kie loĝas plimulto da islamanoj, aperas hodiaŭ amase kaj eksterordinare, paralele kun la konsumado, individuismaj valoroj. Pri tio atestas la multiĝo de miksedziĝoj, inkluzive de enmigrintaj virinoj [75], sed ankaŭ la malfacileco de la kungrupiĝa religia vivo aŭ la ekstrema malmulteco de la religiaj lernejoj - se ne paroli pri la sensacia fiasko de kelkaj komunumecaj listoj, kiuj provis stariĝi okaze de lokaj balotelektoj.

En la foraj spacoj de la mileniismo

PARADOKSE ANTAŬ dek jaroj, kiam la « islama kvartalo » ne ekzistis, la reveno al la religio ĉiam okazis memvole kaj sub gvidado ; dum, niatempe, la islama medio, kun ĝiaj sociaj normoj kaj ĝiaj praktikoj ‒ kiel la ramadano (granda fasto) - same kiel ĝiaj librejoj, ĝiaj kultejoj, ĝiaj kulturcentrejoj kaj ĝiaj lokaj komercejoj, favoras la reislamigadon sur individua bazo, eĉ koncerne la unuajn migrintojn.

La eŭropa kunteksto - aŭ, pli precize, la malplimulteca situacio de Islamo en Eŭropo - forte reliefigas ĝian malfacilon pripensi laŭ programaj kriterioj la kunfunkciadon de religio kun politiko kadre de moderneco fondita sur la ŝtat-nacio kaj demokratio, el kiu ĝi ne povas eskapi. El kio la tendenco, ĉe la permesitaj islamismaj rondoj, partopreni en la politika ludado, voli apartigi la davuatu (predikon) [76] disde la politiko - kaj la estiĝo, antaŭ ilia nekapablo formuli bone aranĝitan projekton, de aliaj formoj de novfundamentismo, kiuj, kiel la salafismo serĉanta « puran religiecon » kaj priskribita de Roy, forpuŝas la politikecon en la forajn spacojn de mileniismo.

Kiuj strategie strebas al publika agnosko, tiuj, male, vidas sian estontecon en la « pura politikeco », laŭ esprimo de s-ro Yamin (Jamino) Makri, eksa reganto de la Unuiĝo de Junaj Islamanoj : kelkaj Fratoj turnas sin al aktivado en klasikaj politikaj partioj, dekstraj aŭ maldekstraj ; kaj la postulo de rajtoj por la loĝantaroj devenintaj de la enmigrado manifestiĝas, ankaŭ ĝi, surbaze de laikigitaj kulturaj identecoj (la Landidoj de la Respubliko, en la 2000-aj jaroj, post la Islamaj Fratoj, kiuj superregis la islaman scenejon en la jaroj 1990-aj) ...

Ĉiel, tiuj diversaj itineroj pri intenca rompo de la religieco kun la politiko spegulas la implican agnoskon, ke la ideo de konkero estas iluzia. Tute ne gravas, do, ke oni sciiĝu ĉu ekzistas ekspansiismaj emoj ; oni precipe rimarku ilian nevalidigon fare de sociologiaj transformadoj.

Patrick HAENNI kaj Samir AMGHAR.

Sociologia aborto de « baby-boom »

Paroli pri ekspansiismo signifas paroli pri nombroj, pri senbrida demografio. La islamanoj disponus fortan fekundecon rezultantan de la naturo mem, esence konkeravida, de ilia religio. La timoj naskitaj de tiaj kredoj, fortikigataj de la iufojaj naskoinstigaj eldiroj de certaj islamismaj predikantoj, estas malkonfirmataj de la faktoj.

Unue, observeblas fekundeca malaltiĝo en la tuto de islamaj landoj [77]. De po 6,8 infanoj je virino en 1975, la fekundec-meznombro falis ĝis 3,7 en 2005. Jen kelkaj ekzemploj koncerne tiujn tri jardekojn : en Maroko, la fekundec-elcento pasis de 7,3 al 2,4 ; en Alĝerio, de 8,4 al 2,6 ; en Saŭd-Arabio, de 8,5 al 3,6. Tunizio, same kiel Irano, ne plu atingas la elcenton reproduktiĝan de sia loĝantaro ; ambaŭ spertas falon de fekundeco, de 7,3 ĝis 2, kio metas ilin sur la nivelon de... Francujo.

Nur tribaj socioj rezistas (iom) pli bone : Libio malaltiĝas « nur » de 7,6 ĝis 2,8 ; Jordanio, de 8 ĝis 3,5 ; Omano, de 8,6 ĝis 3,6. Se la malaltiĝo de la demografio naskata de la moderneco efektiviĝis ja en rekorda limtempo kaj pluas en sia impeto.

Poste, tiu malaltiĝo konstateblas eĉ en landoj, kie plenumiĝas reislamiga procezo kaj kie estiĝas islama ŝtato : nek unu nek la alia kompensis la aliĝon de la islamaj loĝantaroj al modernecaj kanonoj rilate la demografion. En Irano, ĉirkaŭ 1985, ĝuste en la mezo de la islamisma revolucia elano, falegis la fekundec-procento (po 6,8 infanoj virine en 1985 kontraŭ 2,1 aktuale). Kaj, en Lubnano [Libano], la rezistad-spirito, kiu animas la ŝijatistojn [ŝijaistojn], ne malhelpis falon de ilia fekundeco ankoraŭ pli rapidan ol tiu de la maronitoj.

Dum en la kristana mondo la senkristanismiĝo plenumis centran rolon (per la senanalfabetigo) en la evoluo al malaltiĝo de la demografia kresko sekve de tiu moderneco mem, en la islama mondo ia senislamiĝado ne estis necesa por ĝin akiri. Probable, pro tio, ke la nova islama religieco inspiriĝas de individuecaj kaj ne komunumecaj valoroj.

P. H. kaj S. A.

REPRENANTE PROKLAMON de Mao Zedong de la 1-a de oktobro 1949, s-ro Hu Jintao, lia tempe kaj enhave malproksima posteulo, taksis sesdek jarojn poste : „ Hodiaŭ Ĉinio staras, danke al la atingoj de la socialismo. ” La restariĝo estas okulfrapa ; la lando estas jam delonge ne plu humiligata nek diserigita de Eŭropo kaj Japanio. Pli bone, parto de ĝia loĝantaro prosperiĝas. Sed la socialismo, tio estas alia afero … Tiom fremda al la realeco ke oni povus eĉ diri ke la ĉina kresko (de 9,6 % en 2008, de 8,7 % en 2009) parte anstataŭis paneantan usonan lokomotivon. Kaj tiel kontribuis al resaniĝo de kapitalisma sistemo kiu ĵus suferis sian ĉefan skuon post 1929. La tutmondigo, vundita en Wall Street, releviĝis en Ŝanhajo.

Kiam la etoso estis ruĝa, la formulo „La orienta vento venkos super la okcidenta vento” anoncis ion alian ol la supreniron de Ĉinio al rango de la monde unua eksportanto kaj la eldoradon de la ĉenoj de hiperbazaroj : Carrefour posedas tie cent kvindek ses magazenojn ; la brita Tesco sepdek du ; la usona giganto Wal-Mart estus malpli potenca sen la superekspluatado de la ĉinaj laboristoj kiu ebligas al ĝi faligi la prezojn (kaj siajn konkurantojn).

Se mezuri la ŝanĝegon de la mondo laŭ tiuj transformadoj, tiam estas nenia kialo maltrankviligi certajn okcidentajn aferrondojn. La Wall Street Journal cetere frotas al si la manojn : „Ĉinio restas merkato ekstreme loga por la okcidentaj entreprenoj serĉantaj kreskon. Ĉiu rekonas ke estas la sojlolandaj merkatoj kiuj tiras la mondon el la recesio.” [78] Strange malpli entuziasma, la usona sindikato de metallaboristoj postulis de Vaŝingtono ke ĝi jure persekutu Ĉinion pro dumpingo ...

Sed la „ĉina modelo” jam ne resumeblas je eksport-platformo funkcianta per malaltaj salajroj ; la lando strebas direkti sian evoluon pli al la interna merkato kaj fortigi ligojn kun la regionaj ekonomioj : komerca zono komparebla kun la Nordamerika Interkonsento pri Liberkomerco (NILK) aŭ kun la Eŭropa Unio estas sur la tagordo. Kaj favori, kiel estas preskaŭ ĉiam la regulo, la plej potencajn sektorojn de la dominanta lando. Nu preterpasante Japanion, kun certe multe malpli da loĝantaro, Ĉinio devus ĉi-jare fariĝi la dua plej granda ekonomio de la mondo. Ĝi estus, laŭ la usona banko Goldman Sachs, eĉ la unua en la jaro 2026.

Por kio ĝi uzos sian potencon ? Nek la pintkunvenoj de la G20 nek tiu de Kopenhago ebligis trovi en ĝi la advokaton de la malriĉuloj aŭ de la Sudaj Landoj. Ĝia evolumaniero delogas, sed ĉefe tiujn kiuj ŝatus harmoniigi ekonomian kreskon, komercan liberalismon kaj stabilecon en la potenco de oligarĥio duone politika, duone industria. [79] Oni trovas pli kaj pli da advokatoj de la „pekina modelo” en la vicoj de la okcidenta mastraro [80] ...

Serge HALIMI.

Ĝirafo en kampo de musoj. Jen kiel oni povus prezenti Daniel Bensaïd en la nuntempa intelekta pejzaĝo.

Kion mi diras, tio ne estas tre afabla por la musoj, estas vere. Sed, jam inter la musoj, vi rekonis BHL aŭ Finkielkraut aŭ Cohn Bendit, ... Nu, al ĉiu sian muson.

Miavice mi parolas pri Télérama. Je la morto de Daniel Bensaïd, Télérama titolis : „Pensado estingiĝis”. Sekvatage sur ilia retejo, ili korektis, ĝi fariĝis : „Pensisto estingiĝis”.

Sed trankviliĝu, kara Télérama, la pensisto kaj la pensado restas viglaj. Vi konfuzis viajn revojn kun la realo. Sciu ke la batalo daŭras !

Ho, kompreneble, la maljunaj sesdekokuloj [81] en rulseĝo ankoraŭ longe daŭrigos interbatali per lambastonoj pri Kronstadt kaj la amoj de Frida kaj Leo en la blua domo ĉe la monteto. Sed la batalo daŭras, ĝi mobiliziĝas por la Conti aŭ la Goodyear, ĝi batalas kontraŭ la privatigo de la Poŝto kaj kontraŭ la Profitigo, ĝi batalas por tio, kion li nomis „la eko-komunismo”. Bensaïd volis certigi la daŭrigon de la historio, li ne estis tia ulo kiu metas ambosojn en la poŝojn de la infanoj.

Kaj pro tio, mi konfesas ke mi uzis lin iomete, invitante lin al la radio. [82] Por diri : vidu, nia generacio, tio estas ne nur renegatoj, ne nur liberecanaj reklamistoj, ne nur socialdemokrataj ruinoj... Ne nur tiuj kiuj disvastigis la teologion de la senpoveco [83] kaj de rezignacio kaj kiuj instalis la timon en la koron de la socia sistemo. Tiuj kiuj persvadis nin ke ni povas nenion fari por nia estonteco, kaj ‒ eĉ pli bone ‒ kiuj kredigis al ni ke ĉiuj bataloj estis vanaj, se ili ne kondukis al gulago.

Jen la nerezisteblo pri kiu parolis Bensaïd. Rezisti al la nerezisteblo, tio estas rezisti al tiu rezignacio, tio estas rezisti al tiu cinika indiferento kiu pravigas la malegalecojn, la privatan alproprigon, la sovaĝecon de la sociaj rilatoj.

Fakte, Bensaïd neniam perdis la kompason de sia junaĝo. La vorton komunismo ekzemple. Li penis por liberigi tiun vorton el ĉiuj rubaĵoj kiujn la historio alkroĉis al ĝi. Kaj Markso ? Markso uzata de Jacques Attali, Alain Minc kaj Jozefo Stalino ... Kiel liberigi Markson el lia plumbmantelo ? Bensaïd pasigis sian vivon dirante al ni ke ĝuste tie troviĝas la instrumentoj, la leviloj kaj la municioj por ĉiuj kiuj ne rezignis pri la homa emancipiĝo.

Por Bensaïd, tiu emancipiĝo ne estas veto, ĝi estas evidento. Tiu emancipiĝo venas de malsupre. Oni ne faras la feliĉon de la popoloj kontraŭ ilia volo. Eĉ se oni estas ĉe la flanko de la subpremato, kaj ĉefe se oni estas ĉe la flanko de la subpremato ... Li ofte reparolis pri la „mememancipiĝo”.

Lia kompason li ricevis el la tuluza kafejo kie lia patrino kantis „La tempo de la ĉerizoj” kaj, kie lia patro, en la tirkesto de la verŝotablo, havis sian flavan stelon, memoraĵo de Drancy. Lia akra deziro de egaleco venis de tie.

Nur, la egalecon, tiun ni deziras kun niaj mastroj. Evidente, la mastroj kaj la dominantoj multe malpli emas al egaleco kaj disdivido. Necesas kelkfoje tiri al ili la orelon, aŭ eĉ iom pafi al ili.

Ĉar, kiel diris les Motivés „Ne eblas interkonsenti”

Aŭ vi batalas kontraŭ la misuzoj de la kapitalismo dirante „alia kapitalismo eblas”, aŭ vi serĉas la vojojn kaj la rimedojn por renversi ĝin ...

Ne, la pensado ne estingiĝis, kaj ankaŭ ne la pensisto.

Kiel diris Bensaïd, „Almenaŭ por ŝpari al si la honton ne esti provinta”,

La batalo daŭras !

Daniel MERMET.

MALGRASIGI LA ŜTATON, redukti la ŝtatajn intervenojn, batali kontraŭ la pezeco de la burokrataj funkciadoj, tia estas la alvokiĝo de la New Public Management (NPM) [Nova Publika Administrado (NPA)], tendenco, kiu trapenetras la plimulton de la « reformoj » entreprenitaj en la okcidentaj landoj ekde la komenco de la 1980-aj jaroj. Ĝia doktrina kerno restas vera « puzlo » [52] en kiu interkruciĝas teorioj pri la individuo - racia aganto klopodanta maksimumigi sian intereson -, administraj ekspertizadoj kaj « bonaj praktikadoj » listigataj de la Organizaĵo por Ekonomia Kunlaboro kaj Disvolvado (OEKD) [France OCDE, angle OECD] aŭ de la Monda Banko. La NPA certe trovis siajn plej fervorajn heroldojn en la Britujo de Margaret Thatcher. Ĉar ĝi estis antaŭen portita de certaj politikistoj, inter kiuj s-ro Keith Joseph, ministro pri industrio en la unua registaro de la « Fera Damo », kaj de manpleno da privataj esploradinstitucioj (think tanks), kiel la Instituto pri Ekonomiaj Aferoj kaj la Centro pri Politikaj Studadoj - el kiuj kelkaj esploristoj poste okupis ministrejajn instancojn post la konservativa venko en 1979 -, tie prosperis al tiu « nova publika administrado » kelkaj el ĝiaj plej sukcesaj realigoj [53]

Kontraktumado kaj taksado en la ŝtato, engutado de konkurenceco kaj de iloj de entreprena administrado en la ŝtatservoj [54], « raciigado » de la elspezoj aŭ, ankoraŭ, revalorigado de la centra politika povo, malprofite al la publika funkcio, reduktita al rolo de simpla plenumanto... Ĝiaj rekomendoj profunde gvidis la reformojn kaj administrajn eksperimentojn irigitajn dum la registaroj de s-ino Thatcher (1979-1990) kaj ] ?John Major] (1990-1997).

Ni rememorigu interalie la kreadon de la National Audit Office [Nacia Oficejo pri kontrevizorado], taskita kontroli, ke ĉiu publika pagata elspezo pagiĝu konforme al la sanktega rilato kosto/efikeco ; la starigon de la Financial Management Iniciative [Iniciato pri Financa Administrado], celanta ĝeneraligi la indikilojn pri efikeco ĉe la ŝtatservoj ; aŭ la programon Next Steps [Sekvontaj Ŝtupoj], kiu organizis la anstataŭigon de tutaj partoj de la administrejo per centoj da oficejoj relative aŭtonomaj kaj malrigidaj, atakante tiel la povon de la alta publika funkciado, akuzita je arkaismemo kaj nekompetenteco fare de la standardistoj de la taĉerismo [thatcherism] [55].

Tiu kontestado de la publika potenco kaj ĝiaj limoj estis akompanata, samtempe, de la fortikigo de la centra povo, cele, ĉefe, al malo de la interaj niveloj (la sindikatoj, precipe) kaj de la lokalaj povoj, bastionoj de la laboristoj.

La enpoviĝo de la novlaboristaj regantoj ne modifis, unuavide, ĉi starpunkton pri la publikaj aferoj. Atestas tion la preskaŭ fetiĉigo de la revizorado, de la efikec-kontrolo kaj de la sankcio de la « malbonaj lernantoj » ĉe la registaraj praktikado kaj diskursoj post 1997. En 2003, s-ro Anthony Giddens, kiu delonge estis montrata kiel la « preferata sociologo » de s-ro Anthony Blair, agnoskis, cetere, ke « la ideoj de la ‘tria vojo' koncernantaj la reformon de la ŝtato estis forte influencitaj de la NPA » [56].

Certe, sub la laboristaj mandatoj la efikec-taksado surmetis pli demokratiajn vestojn tra la obligo de boards, tiuj instancoj ebligantaj asocii la civitanojn kun la kontrolo de la « publika kvalito ». Tiu ĉi ricevis kriteriojn (socialajn, mediajn, kvalitkoncernajn) aliajn ol la sola koncentriĝo sur la kosto de la servo. La blairisma kredo je la ĉiopoveco de la merkato - « Se vi kontraŭstaras la merkaton, ĝi sankcios vin » - cetere ne ĉiam kapablas atingi senoponecon inter la « modernigantoj » mem. Ĝi estis objekto de multnombraj ĉirkaŭiroj, kion atestas la ŝtata savo (se ne diri reŝtatigo), en 2002, de la fervojaj instalaĵoj, ĝis tiam konfidataj al privata entrepreno pli ol stumblanta.

Malgraŭ tio, la principoj mem de la NPA ne malaperis sekve de la balota disvenkiĝo de la konservativuloj. Ilia ĝeneraligata disvastiĝo komence de la 2000-aj jaroj kontribuis, male, ankoraŭ pli al ilia banaliĝo. Ekzemple, ne estas malgrave, ke la terminoj « ĉefoj » (leaders), « strategiistoj » [strategists), « entreprenistoj » (contractors), « komercaj estroj » (business managers) aŭ « aĉetistoj » (purchasers) anstataŭis ĉe la plej kuranta laborista esprimado la terminojn « ŝtataj servistoj » (public servants), « administrantoj » (administrators) kaj « praktikistoj » (practicioners) por nomi la ŝtatajn agentojn [57]. Plie ankoraŭ, la precipaj porparolantoj de la « registara maldekstrularo », tre inspirataj de la instruoj propraj al la business schools, videble fortigis tiun enklasig-, travideblec- kaj kontrol-filozofion.

El tiu agmaniero rezultis, ekzemple, ke la agentoj de lokaj kaj naciaj administrejoj troviĝas en situacio de preskaŭ konstanta praviĝado pri siaj plenumadoj kaj rezultoj. Tiel, la obligo de la la indicoj kaj efikoceloj kaj ilia apliko al la plej malgranda decido nutris, ironio de la sorto, tiun ŝvelon mem de la burokratiaj aktivecoj, kiujn la aplikado de la NPA estas supozata, tamen, elimini.

La registaroj Blair iufoje ŝajnis eĉ voli iri pli antaŭen en la logiko de la NPA ol iliaj antaŭantoj, transpasante tiel la esperojn de la OEKE [France OCDE, angle OECD]. Transe de la administra aŭtonomeco promesita al la plej bonaj malsanulejoj aŭ lernejaj institucioj, ili, ekzemple, larĝe insistis pri la graveco de la « elekto » en la ŝtatservoj. Ĉar la civitanoj agus de nun kiel « konsumantoj » - se transpreni la terminon uzitan de la Estraro pri la Reformo de la Ŝtatservoj apud la Ĉefministro -, kaj ĉar la ŝtatfunkciuloj estas supozataj tradicie favori la « paternalismon » kaj la tutaĵan ofertadon de servoj por pli bone utili iliajn interesojn, la pluvivo de la ŝtato kuntrenus de nun la diversigadon de la servoj kaj de la ofertistoj (publikaj aŭ privataj).

S-ro Blair ne diris alion kiam, prezentante la reformojn plenumotajn en 2002, li asertis, ke la ŝtatservoj estas recentrendaj sur « la bezonoj de la kuracatoj, de la instruatoj, de la pasaĝeroj kaj de la ĝenerala publiko prefere ol sur tiuj de kiuj liveras la servojn ». La elekto, tiel etendita al la sektoroj de sano aŭ instruado, devas ebligi, se kredi pri tio ĝiajn partizanojn, respondecigi la uzantojn, de nun rajtigitaj elekti la lernejon de siaj infanoj aŭ la strukturon en kiu ili deziras esti flegataj (se ne paroli pri la naturo de la kuracado, kiu estas ankaŭ submetita al ilia elekto !). Ĝi devus egale estigi superemon en la sino de administrejo metita en situacio de ena konkurenco kaj ankaŭ de konkurenco kun la privata ofertado.

Oni povas, pli sobre, demandi sin ĉu tia tendenco, ŝajnigante plibonigi la kvaliton de la servo, ne klopodas por individuigi la rilaton ŝtato-civitano kaj por akceli la transigon de la administrado pri la risko de la unua al la dua.

Jérôme TOURNADRE-PLANCQ.

Maurice Lemoine :

Bogoto kaj Vaŝingtono asertas ke la sep militbazoj disponigitaj al Usono sur la kolombia teritorio, laŭ la interkonsento subskribita la 30-an de oktobro 2009, celas fortigi la batalon kontraŭ la drogkomerco. Multaj latinamerikaj landoj ‒ ekz-e Brazilo kaj ĉefe Venezuelo ‒ opinias siavice ke temas pri preteksto destinita kaŝi la verajn intencojn de la Pentagono en la regiono.

„LA PROBLEMOJ de Kolombio etendiĝas multe trans ĝiaj landlimoj kaj havas sekvojn por la regionaj sekureco kaj stabileco”, deklaris en aŭgusto 1990 la usona ŝtatsekretario s-ino Madeleine Albright. [58] La 13-an de julio de la sekva jaro, la prezidanto William Clinton kaj lia kolombia kolego Andrés Pastrana interkonsentas por subskribi la Planon Kolombio, destinita ĉesigi la drogkomercon kaj la gerilojn. Kiel formo de partopreno, la Kongreso, en Bogoto havis la eblecon konsulti nur partan tekston kaj ... en la angla.

Jardekon poste, Kolombio estis ricevinta 5 miliardojn da dolaroj de usona helpo, ĉefe armea. Kaj, ekde la prezidantiĝo de s-ro Alvaro Uribe, en 2002, multe da sango fluis sub la pontoj. La prezidanto estis promesinta „rapide venki” la ribelulojn de la Armeo de Nacia Liberigo (ELN) kaj ĉefe de la Armitaj Revoluciaj Fortoj de Kolombio (FARC) : se kredi la bilancojn de la kolombia armeo, li larĝe sukcesis. Ekzemple, en 2007, tiu asertis esti kaptinta pli ol ses mil kvincent gerilanojn kaj mortiginta pli ol tri mil ‒ la nombroj, jaron post jaro, similas. Daŭre laŭ Bogoto, la programo de malmobilizo, de 2002 ĝis majo 2008, koncernis jam proksimume dek kvin mil homojn, el kiuj naŭ mil estis membroj de la FARC. Ĉar ili estis ĉiam taksataj je proksimume dek kvin mil batalantoj, ili do logike malaperis !

Trovu la eraron ...

La 30-an de oktobro 2009, la ministro pri eksterlandaj aferoj Jaime Bermúdez kaj la usona ambasadoro William Brownfield subskribis novan interkonsenton elkovitan sekrete, kiu donas al Usono, por periodo de dek jaroj, renovigeble, sep militbazojn sur la novgranada teritorio [59], kun la samaj celoj afiŝitaj en la Plano Kolombio. [60] Fakte, kvankam ili suferis seriozajn malsukcesojn en la lastaj du jaroj, la ribeluloj de la FARC estas daŭre aktivaj. La anonco de ilia malvenko venas nur de la stranga maniero de la kolombia armeo pufigi siajn bilancojn. La tribunaloj enketas nun pri mil tricent kazoj ‒ la videbla parto de la glacimonto ‒ kontraŭ membroj de la armitaj fortoj, en la kadro de tio kion oni nomas la skandalon de „falsaj pozitivoj” : la murdo de civiluloj prezentita poste kiel gerilanoj mortigitaj dum batalo.

Tamen, fronte al kontraŭulo kiu konsistas el „malregululoj” kaj por detrui per ŝprucado de ĥemiaĵoj plantejojn de kontraŭleĝaj kulturoj, la fortoj dismetitaj de Usono en la sep novaj militbazoj ‒ Palanquero, Malambo, Apiay, Cartagena, Málaga, Larandia, Tolemaída ‒ ŝajnas almenaŭ misproporcia. [61] Ekzemple, la Pentagono investos 31,6 milionojn da eŭroj por aranĝi la bazon Palanquero, ĉe la bordo de la rivero Magdalena. La bazo disponos pri trako de tri mil kvincent metroj kiu povas akcepti aviadilojn C-17 (Galaxy) kapablaj transporti sepdek tunojn kaj kiuj havas atingopovon de pli ol ok mil kilometrojn sen repreni brulaĵon. De Apiay operos skolt-aviadiloj kaj Awacs (longdistancaj flugantaj radarmaŝinoj).

Eĉ antaŭ la oficiala anonco de la interkonsento, la venezuela prezidanto Hugo Chávez avertis, la 10-an de aŭgusto 2009, dum la pintkunveno de la Unio de Sudamerikaj Nacioj (UNASUR), en Kito : „Ventoj de milito komencas blovi en Sudameriko”. [62] Multaj atribuis tiujn vortojn al paranoja deliro ‒ kroma elcentriĝo ! Tamen, liaj kolegoj Evo Morales (Bolivio), Rafael Correa (Ekvadoro), Luiz Inácio Lula da Silva (Brazilo), Tabaré Vázquez (Urugvajo) kaj Cristina Fernández de Kirchner (Argentino) esprimis ankaŭ sian maltrankvilon. Al iliaj voĉoj aliĝis tiu de la kolombia prezidinto Ernesto Samper : „Ni pruntos la landon por ke ĝi fariĝu aviadilŝipo por fari operaciojn de elektronika superrigardo de la tuta sudamerika regiono. (...) Tio estas kvazaŭ prunti balkonon al homo kiu ne loĝas en la domo por ke li instalu tie antenojn kaj filmilojn direkte al la najbaroj.” [63]

Estas evidenta tendenco de la tempo post la malvarma milito ke Usono pasis de strategio de containment („ĉirkaŭbaro” de la sovetia konkuranto al strebo je tutplaneda geostrategio. La novaj militaj taktikoj jam ne postulas gigantajn bazojn, sed densan reton de antaŭe situantaj apogpunktoj kiuj ebligas dismeti rapide fortojn en kazo de bezono.

Reciproka respekto kaj sinceraj klarigoj ...

ĜIS LA FINO de 1999, danke al dek kvar bazoj ‒ kaj ĉefe tiu de Howard ‒ situanta en la usona zono de la panama kanalo, kie troviĝis la suda komando de la usona armeo (US Southcom), Vaŝingtono kontrolis Centramerikon kaj Sudamerikon. Post sia retiriĝo el la terkolo, laŭ la traktato Carter-Torrijos [64], la Pentagono certigis al si, kun nomoj kiuj evitas kvalifiki ilin kiel „bazojn”, antaŭajn operaci-postenojn (Forward Operating Location, FOL) kaj kunlaborajn sekurec-postenojn (Cooperative Security Location, CSL), en Comalapa, (Salvadoro), Soto Cano Honduro), Guantánamo (Kubo), Roosevelt Roads (Portoriko), Reina Beatriz (Arubo) kaj Hato Rey Kurasao ‒ la lastaj du sub jursistemo de Nederlando ‒, Iquitos kaj Nanay (Peruo), Liberia (Kostariko) kaj Manta (Ekvadoro).

Sed en la momento kiam, laŭ la principo de la Monroe-doktrino [65], la „malobeema” Latinameriko refariĝis prioritato, Roosevelt Roads estis fermita en majo 2003, post fortaj manifestacioj de la loĝantoj de la insulo Vieques (Portoriko). Brazilo, de longa tempo petita, rifuzis cedi al la usonanoj la bazon de Alcantara, strategie situanta sur ĝia teritorio. Kun la enoficiĝo de la prezidanto Fernando Lugo, en Paragvajo, la projekto okupi la flughavenon de Mariscal Estigarribia, situanta malpli ol cent kilometrojn de la bolivia limo, malaktualiĝas ‒ kio ne estas tute senkulpa por la nunaj malfacilaĵoj de s-ro Lugo kun sia opozicio. Lasta maloportunaĵo, la ekvadora ŝtatestro, s-ro Rafael Correa, ne renovigis la koncesion de Manta, kiu finiĝis la 18-an de septembro 2009 kaj de kie startis la spion-aviadiloj Orion C-130 kaj Awacs.

Dum mallonga momento oni povis kredi ke la Blanka Domo forlasis la militan retorikon de s-ro George W. Bush. Tio signifas forgesi ke la planado de la Pentagono okazas sendepende de kiu estos, en antaŭvidebla tempo, la prezidanto. Kvankam li estas „ĉefkomandanto”, tiu ‒ kaj ŝajnas ke s-ro Barack Obama ne estas escepto ‒ plej ofte ratifas la rekomendojn kaj decidojn de la ĉefstabo kaj de la defend-ministrejo.

Vaŝingtono same kiel Bogoto asertas ke ne temas pri starigo de „usonaj bazoj”, sed nur pri uzado de la „kolombiaj instalaĵoj”. „Ni povas superi niajn malkonsentojn surbaze de reciproka respekto kaj [de la aserto] ke la interkonsento kun Usono estos neniam uzata por ago kontraŭ ia ajn lando de la kontinento”, deklaras la kolombia vicprezidanto Francisco Santos, dum la pintkunveno de la Komuna Merkato de la Sudo (Mercosur) de Montevideo, la 8-an de decembro 2009. Li ne konvinkas pli ol s-ro Uribe, akceptata malvarme ‒ escepte en Limo ‒ dum sia rondvojaĝo de „sincera klarigo”, de la 4-a ĝis 7-a de aŭgusto, en Peruo, en Bolivio, en Ĉilio, en Paragvajo, en Urugvajo, en Argentino kaj en Brazilo. Kaj ne senkiale ...

En majo 2009, por akiri la financadon de la aranĝlaboroj de la bazo de Palanquero, dokumento de la departemento pri defendo submetita al la usona Kongreso precizigis : „La disvolvado de tiu CSL donas unikan eblecon por kompleta gamo de operacioj en kriza subregiono de nia hemisfero kie la sekureco kaj la stabileco estas sub konstanta minaco de fidrogaj ribeloj, de kontraŭusonaj registaroj [emfazo de la aŭtoro], de endemia malriĉeco kaj de konstantaj naturkatastrofoj.” [66] Ne eblas diri pli bone ke la bazoj havas la celon fari misiojn de armea skoltado sur tuta Sudameriko, kaj ke la lokado de usonaj trupoj ebligas eventualajn malkaŝajn kaj/aŭ sekretajn operaciojn, en Kolombio kaj en la regiono. Kiel la Plano Kolombio, la interkonsento permesas la ĉeeston de okcent usonaj armeanoj kaj de sescent contractors kiuj apartenas al la plej potencaj entreprenoj de la arme-industria komplekso ‒ interalie DynCorp, Bechtel, Lockheed Martin, Rendon Group kaj Raytheon vidu la artikolon p.10.

Kompreneble, la plej viglaj reagoj venas de la nacioj kiuj troviĝas en la celilo de Vaŝingtono : Ekvadoro kaj la Bolivara Respubliko Venezuelo. La usona tradicio uzi triajn landojn por spioni, malstabiligi aŭ lanĉi militajn atakojn kontraŭ „ĝenaj” registaroj estas konata. En 1954, la operacio destinita renversi la prezidanton de Gvatemalo Jacobo Arbenz estis lanĉita el bazoj (tiuj estis kaŝitaj) instalitaj en Nikaragvo kaj en Honduro. Same okazis dum la provo invadi Kubon en la Porkogolfo, organizita en aprilo 1961 el Gvatemalo kaj Nikaragvo. Honduro estis ankaŭ grava lando de la vaŝingtona strategio en la milito trudita al la sandinista Nikaragvo, en la 1980-aj jaroj, kun sia ĉefa apogo la usona bazo de Palmerola (Soto Cano).

Bogoto anoncas la starigon de nova divizio ‒ dek du mil homoj, ses batalionoj, el kiuj du ĉe la landlimo de Venezuelo ‒ kaj de bazo en la duoninsulo de La Guajira, ankaŭ ĉelima. La panama registaro siavice informis ke Usono starigos du (kaj eble eĉ kvar) marbazojn en la lando, en Bahia Piña kaj Punta Coa. Intertempe la provokoj multiĝas ‒ kontraŭleĝa superflugo de venezuela teritorio fare de senpilota aviadilo el Kolombio (20-an de decembro) kaj de du usonaj ĉasaviadiloj (17-an de majo kaj 7-an de januaro) startintaj en Kurasao ‒, kolombiaj kvazaŭarmeanoj kiuj enŝoviĝas, kaj la psiĥa milito furiozas.

Venezuelo ekzemple aperas (kun Bolivio kaj ... Birmanio !) en grupo de tri landoj kiuj, laŭ Vaŝingtono, ne faras sufiĉe da klopodoj por lukti kontraŭ la fidrogan komercon. [67] La 25-an de majo 2009, El Tiempo (de Bogoto) publikigis informojn de la kolombia informservo laŭ kiuj dekduo da geril-ĉefoj vivas en Kubo, en Ekvadoro kaj en Venezuelo. Jam en marto, la kolombiaj generaloj diris esti en zorgo ke ili ne povas agi „kontraŭ la dek tendaroj de la FARC-ribeluloj en Venezuelo kaj en Ekvadoro”. [68]

Nome de la batalo kontraŭ la „droggerilo” aperas la elementoj de katastrofa scenaro. La 28-an de decembro, supozante ke Bogoto preparas surscenigon de „falsaj pozitivoj” por pravigi ekspedicion aŭ atakon en lian landon, s-ro Chávez deklaris : „Ne estus surprize se ili, kiuj mortigas tiom da homoj en Kolombio, mortigas kromajn, kiu scias kiom, transportas iliajn korpojn en venezuelan teritorion (...), konstruas improvizitan tendaron, demetas tie armilojn kaj propagandon (...) kaj diras : jen la bazo de gerilanoj.” [69]

Rekta agreso de Venezuelo fare de Usono estas en la momento nek intencebla nek intencata. Sed la plej eta incidento ĉe la limo pro alfrontiĝo inter venezuelaj kaj kolombiaj fortoj, aŭ eĉ simple fabrikita, povas servi kiel preteksto al lanĉado de konflikto dum kiu Vaŝingtono helpus sian aliancanon. Ne senkiale la multaj bazoj kaj la 4-a usona ŝiparo, reaktivigita en 2008, tenas Venezuelon ĉirkaŭata.

Maurice LEMOINE.

LA 18-an kaj 19-an de novembro 2009, la Konferenc-centro Elisabeth 2 de Londono akceptas la Forumon de la pruntodonantoj de Siera-Leono. Ĉe la podio, la eksa ĉefministro Anthony Blair, kies asocio Africa Governance Initiative patronas la eventon, vigle invitas la partoprenantojn akiri agrokulturajn terojn en lando, kiu, laŭ liaj vortoj, « disponas milionojn da hektaroj da kultiveblaj teroj [70] ». Portata de sia entuziasmo, s-ro Blair ŝajne forgesas la milionojn da sieraleonanoj, kiuj dependas de la rikoltoj produktitaj sur tiuj teroj.

Konvinkitaj eltiri el tio grandajn profitojn, multaj bankoj, investfondusoj, industriaj grandaj grupoj, ŝtatoj kaj miliarduloj havas projektojn instali en Afriko gigantajn industriajn farmojn, por produkti nutraĵojn kaj agrobrulaĵojn destinitajn tute al eksportado. Tiuj « laŭtranĉaĵaj » vendoj aŭ longdaŭraj luprenoj de agrokulturaj teroj estas ofte prezentataj kvazaŭ disvolvoprogramoj gvidataj laŭ reciproka profito de la financantoj kaj de la koncernaj landoj. Inter la portantoj de tiu aliro troviĝas la Internacia Financa Korporacio (IFK) de la Monda Banko [71] kaj la Internacia Fonduso por Agrokultura Disvolvo (IFAD), faka institucio de la UN-sistemo. Spite al ĝia ĝenerala direktoro Jacques Diouf, kiu kvalifikis ĝin « formo de novkoloniismo », la UN-Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrokulturo (ONA) fine aprobis tiun praktikon.

Kunkulpeco de la tradiciaj ĉefoj

MULTAS ekzemploj de la granda forvendado, kiu nuntempe okazas en Afriko. Ĉinujo laŭdire ricevis en la Demokratia Respubliko Kongo (DRK) koncesion je 2,8 milionoj da hektaroj por tie planti la plej grandan palmarbejon en la mondo [72]. S-ro Philippe Heilberg, direktor-prezidanto de la nov-jorka investfonduso Jarch Capital, kaj eksa reprezentanto de la granda asekuristo American International Group (AIG), luprenis inter 400.000 kaj 1 miliono da hektaroj en la suda Sudano, al la militĉefo Paulino Matip [73]. La Respubliko Kongo (Kongo-Brazavila) antaŭ nelonge proponis al pluraj sudafrikaj agronutraĵ-industriistoj 10 milionojn da hektaroj da la sialanda pluvarbaro, malgraŭ ke tiu estas en danĝero.

Lastnovembre, laŭ impulso de la etiop-devena sauda negocisto Mohammed Ali Al-Amudi, kvindek el la plej gravaj saudaj kompanioj organizis forumon en Etiopio, cele lokigi agrokulturajn ekspluatejojn ekskluzive destinitajn por eksportado [74]. En sama tempo, la baratano Sai Ramakrishna Karuturi, konkurence kun la giganta agronutraĵ-industria kompanio Cargill, laŭte anoncis, ke li posedas la plej grandan « ter-bankon » de la nigra kontinento, teroj situantaj precipe en Etiopio [75]. Ĝuste kiam tiu lando, frapita de sekeco, alvokas por nutrad-helpo, ties registaro, kiu jam cedis 600.000 hektarojn, pretiĝas por meti tri pliajn milionojn sur la merkaton [76].

Multaj afrikaj ŝtatestroj ŝajnas esti logataj de la ideo, laŭ kiu eksportado de agronutraĵaj produktoj estas solvo por la malabundeco kaj endemia senlaboreco. Ilin subtenas la IFS. Zorganta krei etoson favoran al negoco, ĝi starigis en la koncernaj landoj agentejojn por antaŭenigo de investado. Ilia tasko estas helpi la investantojn fronte al la malhelpoj kontraŭ libereco entrepreni, kiaj impostoj kaj lokaj leĝaroj (laborjuro, homrajtoj, mediprotektado) kaj eĉ la nacia suvereneco.

La plej ofta argumento estas la sub-ekspluatado de la grundoj. Tamen la senkultivejoj kaj la novaloj (kampoj provizore nekultivataj) ebligas la regeneron de grundoj kaj riveroj. Krome, la indiĝenaj loĝantaroj eltiras el tiuj arbarzonoj kaj « neuzataj » teroj tre multe da riĉofontoj (nutraĵoj, teksaj fibroj, spicoj, oleoplantoj kaj medicinplantoj).

La Internacia Esplor-Instituto pri la Nutradpolitikoj (angle IFPRI) de Vaŝingtono opinias, ke dum la du lastaj jaroj, 20 milionoj da hektaroj da teroj, plejparte en Afriko [77], estis venditaj aŭ luitaj por daŭroj de 30 ĝis 100 jaroj, en almenaŭ tridek landoj. La neregistara organizaĵo (NRO) Grain, kiu strebas nombri tiujn transakciojn, substrekas, ke ili estas ofte tiom mallumaj kaj rapidaj, ke malfacilas koni ties ekzaktan nombron [78].

Iuj kontraktoj, intertraktitaj plej altnivele, estas akiritaj diskrete malantaŭ fermitaj pordoj, ofte kun kunkulpeco de tradiciaj ĉefoj. Kvankam konsiderataj gardistoj de la teroj, ŝajnas, ke tiuj ĉi ofte lasas sin konvinki, kontraŭ dungado, kun malalta salajro, en la plantejo de la investonto. Zorgante pri sia nutrad-sekureco, la riĉaj ŝtatoj de la Persa Golfo, al kiuj mankas kultureblaj teroj, kaj pluraj aziaj ŝtatoj, estas inter la unuaj sur tiu merkado. Por la financistoj kaj la grandaj industriaj grupoj, temas ĉefe pri produkti agrobrulaĵojn surbaze de agronutraĵoj (sukerkano, palmoleo, manioko, maizo) aŭ de jatrofo, planto konsiderata de iuj « verda oro », ĉar ĝi produktas oleon, kies ecoj proksimas de dizelo. Tio okazas en afrikaj landoj konstante luktantaj por sia propra nutradsekureco pro malpliiĝo de la akvorezervoj kaj pro klimatŝanĝiĝo, pri kiu ili neniel respondecas.

Akaparado de la teroj ja povas detrui la naturajn ekvilibrojn. La etaj agrokulturistoj, kiuj produktas la plej grandan parton de la nutraĵoj de la kontinento (pornutraj kultivaĵoj), plantas grandan variecon de plantoj, kaj tiel kontribuas al protektado de la biodiverseco [79]. Ili estas ĉiutage pli kaj pli endanĝerigitaj de la agronutraĵ-industriistoj kaj de la monokulturo, kiun tiuj industriistoj praktikas. (Vd artikolon … )

La tutmonda nutraĵkrizo akcelis la impetegon al la afrikaj kultiveblaj teroj. Tamen, la miliardo da malbone nutrataj homoj sur la planedo ne estas viktimoj de tutmonda manko de nutraĵoj, sed ja de neebleco aliri al la manĝaĵoj, kies prezoj daŭre kreskegis en 2008. Tiuj eksterordinaraj kreskoj ŝuldiĝas parte al la spekula vento, kiu sekvis la decidon de la eŭropaj landoj kaj Usono turniĝi al la agrobrulaĵoj. Estas paradokse konstati, ke tiuj agrobrulaĵoj, kiuj tute ne certe ebligos lukti kontraŭ la klimatŝanĝo, estas parte respondecaj pri aneksado de agrokulturaj teroj. Ankaŭ la financa krizo ludis rolon en tiu movado, ĉar post la bankroto de septembro 2008, la financistaj medioj ekserĉis novajn investeblecojn, sekurajn kaj tre profitdonajn. Por ili, « Tero estas investado tiom sekura, eĉ pli sekura ol oro [80] »

La speciala UN-raportisto pri rajto je nutraĵoj, s-ro Olivier De Schutter, bedaŭras, ke la afrikaj gvidantoj, kiuj subskribas tiujn interkonsentojn sen konsulti siajn parlamentojn, konkurencas unu la alian, anstataŭ kune agi por trudi taŭgajn kondiĉojn al la eksterlandaj investantoj (disvolvi infrastrukturojn aŭ rezervi almenaŭ la duonon de la rikoltoj al la lokaj merkatoj). « Kiam mankas nutraĵoj, la investanto serĉas malfortan ŝtaton, kiu ne trudos siajn regulojn », cinikece komentas s-ro Heilberg [81].

Pluraj afrikaj asocioj tamen provas aŭdigi sian voĉon. Unu el ili estas Copagen, panafrika koalicio kuniganta scienculojn kaj asociojn de agrokulturistoj, kiuj laboras por defendo de suvereneco pri semoj kaj nutraĵoj. La 17-an de oktobro 2009, 27 lokaj asocioj subskribis leteron alvokante la gvidantojn de la kontinento ĉesi subteni la industrian agrokulturon. Ĝis hodiaŭ ili ne ricevis respondon.

Vere malfortaj engaĝiĝoj

VERAS, ke multaj planoj celantaj akapari agrokulturajn terojn estas ankoraŭ nur projektoj. Sed, krom se akcidento okazos, projekto estas destinita realiĝi. Sed amasa aĉeto de tiaj teroj por nura financa spekulado enhavas en si mem ĝermon de konflikto, de media katastrofo, de politika ĥaoso kaj de malsatego, je grado ĝis nun ankoraŭ ne konata. Kadre de la monda pintkunveno pri nutraĵsekureco en Romo en novembro 2009, la ONA anoncis, ke ĝi laboras, kun la Konferenco de la Unuiĝintaj Nacioj pri Komerco kaj Disvolvado (KUNKD), la FIDA kaj la Monda Banko, por ellabori « kodon de bonkonduto » de la eksterlandaj investantoj. Krome, internaciaj regularoj povos, laŭ ĝi, favorigi « respondecajn » agrokulturajn investojn. Jen vere malfortaj engaĝiĝoj.

Kaj tamen ekzistas solvoj. Disdono de mikrokreditoj, konstruado de vojoj por faciligi vendon de la agrokulturaj produktoj sur lokaj merkatoj, profesiaj formadoj ebligantaj al farmistoj perfektigi la agrokulturajn teknikojn jam turnitajn al biodiverseco kaj pli bone transformi kaj stokigi siajn rikoltojn, kaj redukto de importadoj, kiuj senvalorigas la laboron de la lokaj agrokulturistoj, estus ĉiuj konstruaj investoj por la homa kaj agrokultura kapitalo de Afriko.

JOAN BAXTER

INVERSE de la francaj entreprenoj, kiuj ellaboras novaĵojn almonte de la fabrikadprocezo, la ĉinaj ilin realigas precipe dum tiu periodo – la produktolinio estas ĉe ili la loko, kie ekvilibriĝas du malaj logikoj : ĉu ni kopiu aŭ adaptu ? La deziro kopii instigas atingi tion, kio estas konsiderata la internacia kvalitnivelo, kaj sekve konservi la teknikajn normojn de la okcidentaj konstruistoj, sendepende de ilia efikeco ; la deziro adapti devenas de la neceso konformiĝi al la specifecoj de la ĉina merkato, unue per malaltigo de la produktoprezoj.

Ĉe Dongfeng, la fako Esploro kaj disvolvado, tiuj pri metodo kaj kvalito, sed ankaŭ respondeculoj de produktado, linioĉefoj … kaj laboristoj mobilizis sin por trovi solvojn al la teknikaj problemoj, - surbaze de du kriterioj : ebleco de tuja praktikado kaj plej malmulta kosto. Dum fabrikado, oni ŝanĝis ĉi tie pecon, tie farmanieron, kio rezultigis gravan evoluon de la produkto. La deziro ŝpari tamen povas malutili al la kvalito. Ekzemple, la muntad-sinsekvon oni modifis cele malpliigi la nombron de motorrenversoj, ĉar la aŭtomatoj por tiu operacio estas tre multekostaj – kaj tio spite al la fakto, ke se la motoro estas en renversita pozicio ekde la komenco de la linio, la cilindroj estas elmetitaj je polvo ĝis ili estos kovritaj …

Clément RUFFIER

Alfrontita al gravaj teknikaj problemoj en la motoroj de siaj plej altkvalitaj kamionoj, Renault donis prioritaton, inter 1990 kaj 2000, al kvalito, por konservi bonan bildon de sia marko [65]. Ĝi sekve enkondukis aŭtomatigon de la produktado kaj kontrol-ekipaĵoj, kaj ankaŭ formaligon de la proceduroj. La gvidantoj estis ja samtempe konvinkitaj – same kiel tiuj de aeronaŭtiko en la 1990-aj jaroj [66] – pri la supereco de maŝinlaboro kontraŭ tiu de homoj, kaj malfidemaj rilate laboristojn. « Tiam [en 2000], konfesas inĝeniero, estis ankoraŭ grandaj strikoj, eĉ sabotadoj, kaj oni ne tro sciis, ĉu oni fidu aŭ ne la laboristojn (… ). Kaj ilia eduknivelo ne estis sama kiel hodiaŭ, estis multaj eraroj. »

Tamen, pro la alta kosto de tute aŭtomatigita produktoĉeno, la firmao preferis aŭtomatigi nur la postenojn, kiuj prezentis riskon por la motor-kvalito, kaj, por la manfarataj agoj, instali « sentrompilojn ». Tiuj aŭtomataj kontrolaparatoj estis ĉu detektiloj lokitaj antaŭ la stoko de kelkaj pecoj, por vidigi la laboron de alproksimiĝanta mano, ĉu ŝraŭbmaŝinoj nombrante la ŝraŭbadojn faritajn kaj la turnonombron, por certiĝi ke la ĝustaj ŝraŭboj estis uzataj. La laboranto estas retroirinta al rolo de plenumanto, kaj ĝia laboro estas kontrolata de maŝinoj.

Tiu volo plej multe enkadrigi la fabrikadon tamen renkontis alian logikon : submetiĝon de la « ne motortrenataj » muntadĉenoj al la homa ritmo. « Ili ne antaŭeniras ĝis kiam la laboranto finis sian laboron kaj ĉion validigis (…). En la komenco ni multe malfruigis la produktadon », bedaŭras direktoro. Por atingi sian produktokvanton la laboristoj tial devis modifi la procedurojn … kun silenta konsento de siaj plej proksimaj ĉefoj. Oni devis « trompi la sentrompilojn », laŭ la esprimo de produkto-ĉenestro.

Tuj antaŭ la ĉeno-fermo en Francujo (en 2006), dum multajn maŝinojn oni ne plu prizorgadis, kaj la provizado de apartaj pecoj fariĝis malfacila, la laborantoj uzis sian riĉan imagpovon cele « konvinki » tiujn aparatojn, ke la muntado okazas laŭnorme – prezentante manon antaŭ tiu detektilo por ŝajnigi prenon de ne ekzistanta peco, metante rapide ion en keston por trompi alian detektilon pri pezo. Ili eĉ, samcele, konstruis objektojn, kiel ekzemple metalplaton, prezentotan antaŭ la magneton taskitan kontroli la enmetadon de iuj pecoj – kaj tiel fariĝis fakuloj pri la funkciado de tiuj ekipaĵoj, pli ol pri la muntata motoro !

En 2005, post aĉeto de ĝia kamion-sektoro fare de Volvo, Renault decidis ne plu fabriki tiun motoron por la eŭropa merkato, kaj vendis sian patenton. Dongfeng aĉetis ĝin por malpliigi sian teknikan malfruon kaj anticipi la evoluon de la kontraŭpolucia ĉina leĝo, sed ankaŭ kaj precipe por elmontri, ke ĝi kapablas mastri tian produktadon.

Kreita en 1969 en Shiyan en Hubei-provinco, dua plej granda produktanto de aŭtomobiloj en Ĉinujo, Dongfeng disponas pri tri industriaj bazoj en la provinco, kaj pri aliaj instalaĵoj en la Oriento kaj en la Sudo ; ĝi posedas komunajn entreprenojn kun Nissan, Citroën kaj Peugeot. La aĉeto de la patento respondis al ofta okazaĵo en Ĉinujo – tio, kion la esploristo François Gipouloux nomas « sindromo de la filio [67] ; oni havigas al si teknikon ne por ĝi mem, sed kiel disvolvigilon. Inĝeniero de la fako « Esploroj kaj disvolvado » ĉe Dongfeng resumas tiele : « La produktoj de la eŭropaj konstruistoj estas pli bonkvalitaj (… ) kaj teknike pli modernaj. Se ni sukcesos nuligi nian malfruon kompare kun ili, ni kapablos eksporti kamionojn ĉien en la mondo. »

Nune, la kosto de la priparolita motoro, trioble pli alta ol la enlandaj prezoj, ne ebligas pliigi la vendojn … Sed, akirinte la planojn kaj fabrikmetodojn de la Renault-motoro, Dongfeng mendis novan produktoĉenon. Kaj enkondukis multajn modifojn, tiom de la produkto, kiom de la fabrikprocezo. Teknikotransdono estas do multe pli ol nura kopio (vd artikoleto « Adaptiĝi aŭ kopii ? »).

Unue, la produktoĉeno estis malpli aŭtomatigita ol tiu de la franca konstruisto – la nombro de robotoj iĝis minimuma, pro ilia grandkosteco kaj ĉar ilian uzon oni taksis tro truda. Nur konstatinte malsukceson de permanaj operacioj, oni komencis robotigon.

Poste, estis decidite ne instali « sentrompilojn », kvankam la instalitaj ekipaĵoj ebligis tion. Elekto, kiun pravigas unu el la ilin konceptintaj inĝenieroj : « La aparatoj de aŭtomata kontrolo havas avantaĝojn, sed ankaŭ multe da malavantaĝoj ; ili povas malrapidigi la produktadon, blokante la antaŭenigon de la ĉeno. » Samspecaj kontroloj estas do plenumataj de laboristoj en pli posta pozicio – solvo, kiu estis rifuzita en Francio, pro timo ke la solidareco inter laboristoj povus instigi ilin kaŝi la erarojn de kamaradoj.

Fine, la ellaboritaj proceduroj, same precizaj kiel tiuj de Renault, estas malpli striktaj, ĉar, rimarkas la direktoro de la fabriko, « En Ĉinujo ne estas kiel en Eŭropo, oni ne povas ĉion antaŭvidi, multaj okazoj estas neantaŭvideblaj ». Ĉefo de unu el la muntad-linioj aldonas : « La reguloj estas gvidiloj, kiujn oni uzas, sed oni neniam povas sekvi ilin laŭlitere. » La laboristoj de lia linio estas liberaj ne sekvi regulon de granda parto de la proceduroj, interkonsente kun siaj estroj – libereco, kiun ebligas ilia strikta kontroliteco. Por ricevi sian postenon, ili ja devis plenumi postulojn de speciala selektado, kiu aldoniĝis al la en Ĉinujo kutimaj kontrolrimedoj : ununura sindikato, kies respondeculoj ofte estas en la estraro de la fabriko, ne skribitaj laborkontraktoj, kio malhelpas grandan parton de la dungitaro aplikigi siajn rajtojn, aparteno al ŝtata entrepreno, kiu dungas plurajn membrojn de familio kaj administras ankoraŭ multajn sociajn servojn, ktp. « Dongfeng estas nia familio », diras laboristo.

Dum Renault Trucks provis anticipi misfunkciadojn tra starigo kaj respekto de proceduroj, Dongfeng privilegiis flekseblecon kaj reag-rapidecon, fronte al la produkt-cirkonstancoj – same kiel aliloke en Ĉinujo, kie la establitaj reguloj, ĝenerale pli malprecizaj kaj fleksiĝemaj ol en Francujo, estas konceptitaj por evolui, laŭlonge de procezo de provoj kaj erarkorektado.

Tiuj elektoj ja respondas al la kulturaj diferencoj inter ambaŭ landoj, bone montritaj de kelkaj ĉinologoj [68]. Tamen, oni ne konkludu el tio, ke ekzistas netrapasebla limo inter « anticipado laŭ la franca maniero » kaj « reageco laŭ la ĉina » : prefere ni konsideru ilin kiel tendencojn, ĉar la ĉinaj laboristoj ankaŭ praktikas la antaŭvidadon kaj planadon, kaj la francaj ne ĉion antaŭvidas. Krome, la produktad-organizado estas ankaŭ ligita al la specifa historio de ambaŭ konstruistoj, al la manieroj elektitaj por renovigi sian produktojn, aŭ al la kompara kosto de kapitalo kaj laboro en Francujo kaj Ĉinujo.

Ekzemple, Renault kapablas anstataŭigi tutan produkto-generacion per alia, tuj kiam okazas nova regularo pri poluado – ĉar ĝia kvalitostrebo baziĝas parte, kiel oni diris, sur ĝia volo anticipi la devigojn. Ĉe Dongfeng, male, la motor-generacioj ne sekvas unu la alian, sed superŝutiĝas ; kaj, ĉar la unua komercofazo povas esti uzata kiel testo por plibonigi produkton, konsiderante la malgrandan vendokvanton, ne necesas esti tiom rigora kiom ĉe la konkurantoj, almenaŭ komence.

Simile, konsiderante la komparajn kostojn de kapitalo kaj laboro, pli malalta en Ĉinujo ol en Francujo, oni ne miru, ke Dongfeng elektis manlaboron prefere al instalado de aŭtomato-stacioj en siaj linioj. Des pli, ke aŭtomatigo ĉe Renault rezultigis kelkajn perversajn efikojn : la robotoj, kiuj tute ne estis same fidindaj, kiel supozis la ĉeno-konceptintoj, respondecis pri multaj eraroj sur la aŭtomataj stacioj kaj sur la sentrompiloj. « Mi fine pasigis pli da tempo riparante tiun maŝinon, ol muntante platojn [lia tasko sur la ĉeno] », konstatas laboristo.

Krome, la emfazo al la respekto de la proceduroj igis nelegitimaj kaj nepre neformalaj la modifojn, tamen neprajn, faritajn de la laboristoj kaze de robota eraro. Limigo de ilia ago-libereco kreis por ili la suferon esti reduktitaj je simplaj plenumantoj enkadrigitaj de maŝinoj : ili sentis sin subjugigitaj de tiuj maŝinoj, laŭ esprimo de unu el ili. Du konsekvencoj rezultis el tio.

Unuflanke, la francaj laboristoj faris malpli da ŝanĝoj ol iliaj ĉinaj samuloj por plibonigi la kvaliton de la produkto, kaj, kiam estis tre malfacile ĉirkaŭiri la proceduron, ili tendencis konformiĝi al ĝi, eĉ sciante, ke ĝi povas krei difekton. Tiel, kiam ĉe enmeto de la kamŝafto, la sentrompilo, kiu kontrolis la flankan ludon de tiu peco, regule anoncis nenormalaĵon, la laboristoj frapis ĝin per martelo por ke ĝi malgraŭ ĉio validigu la operacion. Kaj tio spite al la malpermeso uzi tian ilon, precizigita en la muntad-libreto …

Aliflanke, nesciante pri la produkto-rutinaĵoj Renault Trucks tre penis kompreni la problemojn kaŭzitajn de la malbonaj praktikoj. Male, kvankam la unuaj motoroj produktitaj de Dongfeng estas malpli bonkvalitaj, ĝia pli kompleta scio de la reala laboro ebligas al ĝi trovi solvojn por tiaj problemoj – senecese per tre mirigaj metodoj.

Juĝu mem, laŭ la enkonduko-maniero de valvo en la kulaso, inventita de laboristino. Ĉar la pecokapo povus esti difektita pro kolizio dum tiu delikata operacio, oni ĉirkaŭvolvas ĝin per ĉifonpeco - kiun oni uzas por senpolvigi ĝin – antaŭ ol enŝovi ĝin en la kulason. La tolaĵo mildigas la falon de la valvo, kiu milde trovas sian finan pozicion kiam oni ĝin forigas. Ĉifono prefere ol roboto ...

CLÉMENT RUFFIER

EN 2008, ĵus antaŭ ol akcepti de la usona registaro esceptan helpon de 45 miliardoj da dolaroj, la Citigroup-banko havis kiel dungitojn dudek kvin mil programistojn kaj anoncis investadon de 4,9 miliardoj da dolaroj en la informadikaj teknologioj – ne enkalkulante la funkci-elspezojn. Antaŭ ol falegi en septembro 2008, la banko Lehman Brothers siaflanke ekspluatis tri mil programojn lokitajn sur dudek kvin mil serviloj en pluraj kontinentoj. Kiam la financa krizo eksplodis en malluma angulo de la merkatsistemoj, la reto ekzistis, kiu pretas disvastigi ĝiajn mortigajn efikojn al la ĉirkaŭaĵo [67].

Ĝis nun, tamen, la rolo de la informadika industrio en la naskiĝo de la katastrofo de 2008 restas tute ne konata. Same kiel la origino de la ligo inter la komunikad- kaj la financo-sferoj.

Estis por lukti kontraŭ alia ekonomia krizo, tiu de la komenco de la 1970-aj jaroj, ke la gvidantaj klasoj ekprenis la novajn kalkul- kaj komunik-sistemojn kiel ilon por « spaco-tempa riparado » [68], laŭ la esprimo de David Harvey. Antaŭ ĉio necesis rehavi profitojn, kanaligante kapitalojn al sektoro kapabla krei fortan kreskon. Amasaj investoj tiam iras al la teknologioj de informado kaj komunikado (konataj sub nomo TIK), enprofundigantaj en la komunan racion la ideon de feliĉa transiro al nova ora epoko, nomata « socio de informado ».

Financo normale ne celas investi en informadiko. Sed tiu ĉi sektoro ekhavis strategian investvaloron por la intensa kresko de la transnaciaj kapitalfluoj : la grandaj firmaoj ekinvestis sian monon ekster siajn internajn merkatojn, aĉetante fabrikojn, oficejojn, minejojn kaj plantejojn kie ajn sur la planedo [69]. Tiu alekstera konkermovado ja donis unuarangan rolon al la informad- kaj komunikad-industrio.

Por restrukturigi la produktadon kaj faciligi la funkciadon de iliaj negocoj, de nun tutmondaj, la plurnaciaj firmaoj informadikiĝis (ekipiĝis per informadiko), senĉese reorganizante siajn retsistemojn por adapti ilin al evoluo de sia srategio, de sia komerca politiko kaj de sia aliro al merkatoj. De la fino de la 1980-aj jaroj, la TIK kaj la informadik-programoj egalas la duonon de tuta investado de la plurnaciaj firmaoj. La koncernaj sumoj estas egaj : dum la nura jaro 2008, la privata sektoro kaj la registaro kune elspezis 1750 miliardojn da dolaroj por informadiko ĝenerale [70].

Dum informado kaj komunikado fariĝis la du mamoj de la kapitalisma kresko, samtempe iuj teknologioj preskaŭ sukcesis malaperigi grandajn partojn de aktivado. Skype, programo kiu ebligas senpagajn telefonkontaktojn tra la Interreto, anoncas ja kvarcent milionojn da uzantoj en 2009 [71]. En apenaŭ kvin jaroj tiu novalveninto entrudiĝis ĉe la « granduloj », kiel la tutmonda plej granda provizanto de translima komunikado. Same kiel aliaj funkciigantoj de « voĉo en Interreto » (VIR), skype alportas konkurencan premon, kiu modifas la praktikojn de la uzantoj – kiuj ne plu havas kialon uzi sian fiksan telefonon. Ĝia sukcesa disvastiĝo akcelis la nombrokreskon de rapidaj-interretaj aliroj (ADSL) kaj de la poŝtelefonado, samtempe pligrandigante la interretajn serv-ofertojn al la firmaoj.

La malmultekostaj konektoj estigas partan recentrigon de informadiko kaj de la programoj. La modelo, kiu dominis de la 1980-aj jaroj, de persona komputilo jam ekipita kaj funkcianta aŭtonome, eksterkonekte, estas nun eksmoda. La datumoj (elektronikaj mesaĝoj, personaj fotoj, entrepreno-datumoj, ktp.) pli kaj pli stokiĝas en servilo-farmoj apartenantaj al grandaj firmaoj : oni nomas tion « nuboforma informadiko » [72].

La poŝtelefon-industrio mem minacas la merkatojn de komputilo kaj televido. Sur la planedo estas ĉirkaŭ kvar miliardoj kaj duono da poŝtelefonoj, kies lastaj generacioj jam funkcias kvazaŭ multfunkciaj ekranoj. En la naŭ monatoj, kiuj sekvis la surmerkatigon de la unua Apple-telefono, ĉirkaŭ dudek kvin mil programoj estis jam disvolvitaj por tiu aparato (cent mil ĝis hodiaŭ, ĉar la nova Apple-produkto konkeris Ĉinujon kaj Sudkoreujon), rezultigante okcent milionojn da elŝutoj.

Arde disputata regado de la Tut-Tera Teksaĵo

EN LA SAMA TEMPO, Amazon, Apple kaj Google forbalais la barilojn, kiuj protektis la kartelon de muziko, libro, ekranludoj kaj kino [73]. Ciferecaj tekstoj, laŭmendaj aŭdvidaj servoj kaj teknologiaj novaĵoj sinsekve markas tiun batalkampon. Dum la kompaktdisko-merkato disfalas (vd nian enketon pri FNAC), la kvar ĉefaj diskofirmaoj, kiuj ricevis la plej grandan parton de la diskindustrio, estas truditaj lasi parton de sia profito al Apple. Same, la ses plurnaciaj kinofirmaoj malgajnas poentojn en sia lukto kontraŭ You Tube, la « filmofunelo » de Google. Kaj televido, malbone traktita pro malpliiĝo de siaj reklamenspezoj, ĝi fragmentiĝas laŭ centoj da kablo- aŭ satelito-kanaloj, programoj por poŝtelefonoj kaj elsendportaloj en Interreto, laŭ la maniero de Hulu, BBC, iPlayer aŭ You Tube.

Ĉu tio ŝajnas ĥaosa ? Ja ĝi estas. Grandskala mutacio okazas antaŭ niaj okuloj. Ĉu per sia enhavo, ĉu per sia frapforto, novtipa industrio elmergiĝos el tiu tempesto, en kondiĉoj, kiuj tute ne similos al la malnova skemo de kultura renovigo pro aŭ danke al aŭdaco de avangardo. Dum la revolucioj de 1789, 1917 kaj 1949, potencaj sociaj fortoj estis agantaj por transformi la manierojn de la kulturo. De nun, ja sub la respondeco de la kapitalo, kaj nur de ĝi, la kulturaj praktikoj formiĝas mondskale. La streboj kontraŭi tiun hegemonion restis ĝis nun politike seninfluaj.

Dum la komunikad-teknologioj ŝajne koncentras ĉiujn atendojn de ŝangoj, la salajra laboro kaj la merkat-leĝo penetras ĉiam pli profunden en la reton de socio kaj kulturo. La Interreto estas la plej vigla rimedo, kiun kapitalismo disponas, por disvastigi siajn modelojn de sociaj rilatoj . Tial la TTT-regado estas tiom arde disputata.

Usono okupas ĉefan lokon en tiu organizado. La registaro de s-ro Obama ja antaŭ nelonge koncedis starigon de internacia kontrolkomitato, kun rajto kontroli la Internet Corporation For Assigned Names and Numbers (Ican), la usonan mastruman organismon de la nomoj de retregionoj [74]. Sed estus naive el tio konkludi, ke Usono rezignis sian povon super tiu kerna ilo. La lastaj usonaj decidoj rilate al mastrumado de la retregionaj nomoj estis faritaj de kurioza asembleo kuniganta la armeon, federaciajn usonajn agentejojn, unu neregistaran organizaĵon kaj plurajn privatajn firmaojn.

Klaras, ke la aŭtoritato de tiuj ĉi ne estas nur simbola : Cisco provizas la tutan mondon per ret-interkonektiloj (aparatoj por interkonektigi informadikajn retojn) ; Google regas pri la esplormotoroj kaj la enretaj filmoj ; Facebook asertas havi tricent milionojn da aktivaj membroj ; Apple produktas programojn la plej ŝatatajn de la elitoj. Por ne paroli pri Microsoft, la imperiestro de la ekspluatsistemoj aŭ de Intel, la tutmonda ĉefa produktanto de duonkonduktaĵoj.

Inter la dudek kvin firmaoj, kiuj dominis la merkaton de programoj kaj de Interreto en 2005, dek naŭ estis usonaj [75]. Kiam temas pri akapari armilojn por la Interret-milito, la tutmonda plej potenca lando ne hezitas uzi grandajn rimedojn : pli ol duono de la funkciantaj satelitoj estas usonaj [76]. Sed la usonaj kompanioj ne nur regas la ofertadon : ili ankaŭ kadrigas la postul-merkaton. Potencaj firmaoj kiel Wal-Mart kaj General Electric estas grandegaj konsumantoj de interretaj sistemoj aŭ aplikaĵoj : iliaj bezonoj estas kvazaŭ ordonoj, kaj determinas la normojn, kiuj aplikiĝos poste al la cetera mondo.

Estas do ne verŝajne, ke Usono malstreĉos sian regadon en sektoro tiom vivgrava por ĝia ekonomia potenco. Tamen, la movado favora al pli multpolusa ekonomia politiko koncernas ankaŭ la komunikad-industrion. Usono devas de nun kakuli kun pli gravaj konkurantoj. Se oni rigardas, ekzemple, liston de la ducent kvindek firmaoj plej alte taksitaj sur la tutmonda TIK-merkato, oni konstatas, ke « la usonaj entreprenoj estas malpli multnombraj en 2006 ol kelkajn jarojn antaŭe », dum Ĉinujo, Barato, Tajvano, Sudkoreujo kaj Singapuro, sed ankaŭ Brazilo, Sudafriko, Rusujo, aŭ Egiptujo, okupas en ĝi pli kaj pli gravan lokon [77]. Grandegaj kvantoj de neusonaj kapitaloj amasiĝis en la lastaj jaroj en Eŭropo, Azio kaj aliloke : Samsung, Nokia, Nintendo, Huawei, Tata, SAP, Telefonica, DoCoMo, América Movil, Vodafone aŭ China Mobile. Samtempe, la investofluo, kiu ŝutiĝas sur la Teksaĵo devenas pli kaj pli ofte de sojlolandoj, kiel Barato, Ĉinujo aŭ Meksiko.

La usonaj regantoj tamen ne lasis la batalon. Anstataŭ malkreski, la influo de la komunikindustrio pli kaj pli pezas sur la usona politiko. Ne hazarde s-ro Obama, la « silikon-prezidanto » [78], kiel nomas lin la sociologo Mike Davis [79], ricevis eĉ antaŭ sia elekto, plenan subtenon de la gvidantoj de Google, IBM kaj de la Konsilio de la Industrio de Komunikad-Teknologioj (Information Technology Industry Council - ITIC), la dunganto-asocio, kiu kunigas ĉiujn potenculojn de la sektoro. La rekomendoj de tiu premgrupo larĝskale inspiris la ekonomian savplanon de la nova registaro : amasaj suvencioj por disvolvado de ADSL, informadikigo de la sanprogramoj, pli larĝigitaj rajtoj por la komunikad-industriistoj … Post adopto de tiu plano en februaro 2009, s-ro Dean Garfield, prezidanto de la ITIC, apenaŭ povis kaŝi sian kontenton« Agrablas esti aŭdata ». [80].

Ne certas, tamen, ĉu tio sufiĉos por satigi la mecenatojn de s-ro Obama. « Kio estos la venonta motoro de la tutmonda ekonomia kresko ? », demandis sin s-ro Dominique Strauss-Kahn, la prezidanto de la Internacia Mon-Fonduso (IMF) en septembro 2009, antaŭ ol rekoni, ke la respondo al tiu demando estas « ne facila ». Ĉu infomadiko kaj komunikado daŭre enhavas same multe da reaktivad-potencialo por kapitalismo, kiel antaŭ tridek jaroj ?

Spite al tamburado anoncantaj rapidan ekonomian rekreskon, granda parto de la financaj kompanioj daŭre vivas per ŝtata financado. La usona registaro posedas « blokkapablan malplimulton » en du trionoj de la aŭtomobila industrio, dum dungeco kaj konsumado malkreskas. La krizo ronĝas ekonomion profunde, kvankam ne en egalmaniero. Kvankam la profitoj de la plurnaciaj firmaoj denove kreskas [81], la sektoroj de aŭtomobilo, financo, agrokulturo, metalurgio kaj elektroniko, restas malfortaj.

Profit-fonto, modelo de dominado

KIO PRI la informad- kaj komunikad-teknologioj ? Fariĝinte centra pivoto de la kapitalisma sistemo, tiu sektoro iĝis krizo-sentema. Dum la unua duono de 2009, la tutmondaj reklamelspezoj – ĉirkaŭ 600 miliardoj da dolaroj – malaltiĝis je pli ol 10 % en multaj disvolvitaj landoj [82]. Dum la semajnoj de oktobro ĝis decembro 2008, la falego de merkatoj ankaŭ koncernis la TIK, kvankam la efikoj de la krizo estis tre diverse sentataj. Iuj kompanioj restis spite prosperaj, kiel Cisco, kies rezervoj estis 20 miliardoj da dolaroj komence de 2009, aŭ Microsoft (19 miliardoj), Google (16 miliardoj), Intel (10 miliardoj), Dell (6 miliardoj) kaj precipe Apple (26 miliardoj).

Tiuj entreprenoj estas inter la ĉefaj plej riĉaj plurnaciaj firmaoj de Usono, kvankam veras, ke nuntempe la nura poŝtelefon-industriisto amasiganta grandegajn profitojn (18 miliardojn da dolaroj komence de 2009) estas China Mobile. Tiom da disponebla mono implicas manovrospacojn, al kiuj la kapitaloj investitaj sur malpli profitdonaj merkatoj aŭ en aktivadsektoroj malpli dezirataj ne povas aliri. Fine de 2009 la gigantoj de la komunikad-teknologioj estis bonfartaj. La prognozoj laŭ kiuj « parto de iliaj profitoj estos uzata por aĉeti konkurantojn [83] » jam nun plenumiĝas.

Ja la sektoro ankoraŭ ne elĉerpis sian potencialon de investado kaj profitoj. Dum la 2008-a jaro, tamen krizo-jaro, la elspezoj pri komunikad-teknologioj kreskis je 2,3 % en Usono (ĝis 882,6 miliardoj da dolaroj). Laŭ iuj ekonomikistoj la TIK-industrio estos unu el la tri ekonomiaj sektoroj kiuj plej kreskos en la kvin venontaj jaroj [84].

La krizo ankaŭ ne reduktis la ardon de la interretantoj. Eble ĝi eĉ stimulis ilin, ĉar oni konstatas, ke la TTT-trafiko rapide kreskadas : 55 % kresko en 2008 kaj ankoraŭ 74 % en 2009, laŭ lastaj taksoj [85]. La teknologiaj novaĵoj koncerne programojn kaj mastrumajn sistemojn donas al la multnaciaj firmaoj eblecon konfirmi sian regadon sur larĝa gamo de socikulturaj praktikoj (de edukado ĝis agrokulturaj bioteknologioj), kaj impulsi novan profitkonkuradon en aliaj sektoroj, kiel medicino aŭ energio.

Ĉu ni ĝoju, ke la informad- kaj komunikad-teknologioj restas kreskopoluso ? Esence, la informadika kapitalismo disvolviĝas – same kiel siaj antaŭuloj – tra siaj krizoperiodoj. Kiuj produktas samtempe socian pezegon neegale dismetitan, novajn dominado-modelojn kaj, tre feliĉe, novajn eblecojn por rezisto kaj rekonstruado.

DAN SCHILLER

KIAM, MALLONGE antaŭ la reelekto de s-ro [George W. Bush] kiel prezidanto de Usono en 2004, la usona ĵurnalisto Thomas Frank demandis sin Kial la malriĉuloj voĉdonas dekstre [75], li levas demandon kiu ŝajnas aktuala ekde 1980. Tiun jaron, la venko de Ronald Reagan (kvar jarojn poste reelektita) okazis per transiro de parto de la voĉoj de blanka laboristdevena voĉdonantaro aŭ de (eta) mezklaso de la Demokrata Partio al la Respublikana Partio. Tia transiro ŝajnis des pli surpriza ĉar tiuj elektantoj, plejparte sindikatanoj, ofte loĝis en teritorioj tuŝitaj de la recesio.

Ĝuste tiun evoluon Stanley Greenberg, demokrata konsultdonisto, provis klarigi surbaze de politika kaj sociologia analizo de la distrikto Macomb, situanta norde de Detrojto. Plimulte priloĝata de blankulaj mezaj kaj laboristaj klasoj, tiu distrikto voĉdonis, en 1960, je 63 % por John F. Kennedy kontraŭ Richard Nixon. En 1984, du trionoj de tiuj voĉoj iris al Reagan. Por Greenberg, la defendo de la „tradiciaj valoroj” fine venkis super la klasa intereso.

Nu, en 2008, la distrikto Macomb esprimis sin je 53 % favore al s-ro Barack Obama. En artikolo titolita „Adiaŭ, Reagan-aj demokratoj” [76] publikigita en la New York Times semajnon post la prezidantelekto, Greenberg montris la rezultojn de studaĵo kiun li faris vespere de la elektotago : 60 % el la sepcent kvindek personoj pridemanditaj en la distrikto Macomb sentis sin „komfortaj” kun s-ro Obama kaj deklaris „dividi liajn valorojn”. Ĉu reveno al la normalo ?

Por s-ro Greenberg, la surprizo ne venis de Macomb, sed pli de la najbara distrikto, Oakland, unu el la plej riĉaj de Usono. Tiu distrikto de la ŝtato Miĉigano, kie demokratoj kaj respublikanoj estis samnivelaj, voĉdonis je 57 % por s-ro Obama. La amasa alveno de edukitaj mezaj klasoj ‒ inter ili grava nombro da elektantoj apartenantaj al rasaj malplimultoj ‒ sed ankaŭ la violento de la ekonomia krizo ebligis la venkon al la demokrata kandidato.

„Feliĉan foriron, mia barometro Macomb, konkludas Greenberg. Post kvar jaroj, nenia dubo ke ni vidos la kandidatojn klopodi por organizi siajn konvenciojn en la distrikto Oakland, por vidi la novan Usonon.”

„Nova Usono”, eble. Sed la evoluo de la elektaj sintenoj dum la lasta prezidantelekto devas ne kaŝi la determinantojn kiuj persistas ĉe la lokaj elektoj. Je nacia nivelo la voĉdono restas gvidata de timo, de rasismo kaj de kondutoj NIMBY (not in my backyard ‒ ne en mia ĝardeno”). La respublikanaj elektitoj (sed ankaŭ demokrataj) de Macomb kaj Oakland restas plene kontraŭaj al divido de la riĉaĵoj de sia teritorio kun la loĝantoj de Detrojto.

Allan POPELARD kaj Paul VANNIER.

LA POLICISTOJ kolektas la nigrajn krucojn, forlasitajn en la paniko de la manifestaciantoj. Ĉiu de ili portas nomon de persono mortigita dum la kunvenoj organizitaj kontraŭ la ŝtatrenverso (golpe) kiu, la 28-an de junio 2009, renversis la prezidanton Manuel Zelaya. Kelkajn minutojn antaŭe, dum tiu 29-a de novembro, tago de la prezidantelekto, la amaso avancis pace ĝis la centro de San Pedro Sula, due plej granda urbo de la lando. La ĉeesto de la internacia gazetaro neniel malhelpis la perfortan disigon de la manifestacio. La policistoj arestis kvardek ses homojn, batis ĉiujn kiuj troviĝis je atingopovo de iliaj gumklaboj kaj detruis la krucojn, kiuj estis fariĝintaj simboloj de la Fronto de Rezistado kontraŭ la ŝtatrenverso (FRCG).

La sceno havis neniom da eksterordinara. Tagon antaŭ la elekto, la bilanco de la subpremado altiĝis al tridek mortintoj, kvar mil ducent arestoj kaj sennombraj vunditoj. Poste, trideko da aktivuloj de la FRCG estis mortigitaj en la kadro de „ondo da planita teroro”, laŭ la Komitato de Defendo de la Homrajtoj en Honduro (CODEH). [62] Aldoniĝas la multaj atestoj pri perfortitaj virinoj, de respondeculoj konstante minacataj je morto kaj de loĝantaro terorizata de armea violento. La subpremado venkis la grandajn manifestaciojn kiuj paralizis la landon dum kvin monatoj. „Por la momento jam ne necesas esprimiĝi en la strato, ĉar tio estas tre danĝera, klarigas s-ro Rafael Alegría, reprezentanto de Via Campesina en Honduro. Ni eniris novan etapon de la batalo.”

Tiu nova etapo komenciĝis kun la prezidantelekto, supozita ĉesigi la politikan krizon. Tiu elekto, en kiu venkis per 56 % de la voĉoj s-ro Porfirio Lobo, de la Nacia Partio, estis organizita de la kontraŭleĝaj instancoj, sen la antaŭa restarigo de la prezidanto Zelaya, kiel planis la interkonsento Tegucigalpo-San-Joseo subskribita la 30-an de oktobro, sub la protekto de s-ro Thomas Shannon, usona ŝtat-subsekretario por la okcidenta hemisfero (Latinameriko).

La elektokampanjo okazis dum, ekde oktobro, du dekretoj malpermesis al la civitanoj „partopreni en publika kunveno” kaj al la komunikiloj „instigi al socia anarĥio”. Ĉar ne okazis reveno al la konstitucia ordo, la FRCG alvokis al bojkotado de la voĉdonado kaj al „popola elirmalpermeso” anstataŭ al manifestado de forto. „Ni decidis por prudento. Manifestacii ĉe tridek mil armitoj kiuj patroladis dum tiu tago estus frenezaĵo”, opinias s-ro Juan Barahona, unu el la kunordigantoj de la FRCG.

Tio ebligis al la plej multaj reprezentantoj de la internacia gazetaro skribi ke la rezistado kalmiĝis kaj ke ĝi reprezentas jam nur etan parton de la loĝantaro. „La Fronto neniel adaptiĝis, klarigas s-ro Gustavo Irías, politika analizisto en la Centro de Studoj por la Demokratio. Ni pensas ke minimume la duono de la loĝantaro partoprenas en la rezistado. Zelaya estis populara prezidanto, eĉ se nur pro tio ke li duobligis la minimuman salajron. Aliflanke la metodoj de la faktaj instancoj eksterordinare ŝokis la loĝantaron.”

„Amasa partopreno” ne tiom amasa

TIU ANALIZO DE la FRCG baziĝas sur la nombro da organizaĵoj el kiuj ĝi konsistas : sindikataj, feministaj, ekologiistaj, studentaj, indiĝenaj kaj terkulturistaj ktp. La movado iusence profitis tion kion oni nomas en Honduro la „efikon Miĉ”. Post la samnoma detrua uragano, en 1998, la popolaj organizaĵoj devis anstataŭi la instancojn kaj realigi la rekonstruadon. Tiam ili ricevis senprecedencajn fontojn kaj de tiam ludas rolon en la socio, eĉ se ilia politika reprezentiĝo ankoraŭ ne ekzistas.

La ŝtatrenverso estis la eksplodilo de nacia movado kiu nun federas tiujn organizaĵojn. „Sed la granda surprizo estis la forta partopreno de la plejmalriĉuloj, rakontas la socisciencistino María Elena Méndez. Speciale de tiuj kiuj vivtenas sin per eksterregula ekonomio, la moviĝantaj komercistoj, la etmetiistoj, la patrinoj de familioj ...” Same analizas s-ino Gilda Rivera, direktoro de la Centro de la Rajtoj de la Virino (CDM) : „La movado nur grandiĝis ekde la 28-a de junio. Ĝi estas pulvo kiu fariĝos vera forto de opozicio kontraŭ la venonta registaro.”

Sen reala politika programo, la FRCG organiziĝas en la momento ĉirkaŭ kelkaj ŝlosilvortoj. La devizo restas la kontestado de la prezidantelekto kaj, speciale, de la partoprenkvoto de 61 % anoncita de la plej supera elektotribunalo, vespere de la rezultoj. Tiu nombro efektive ebligis al la puĉistoj paroli pri „amasa partopreno” kaj tuj postuli la agnoskon de s-ro Lobo kiel nova ŝtatestro.

Prudenta, kaj sendinte neniun observanton, la „internacia komunumo” ‒ escepte de Usono kaj de ties proksimaj regionaj aliancanoj, Kolombio, Peruo kaj Panamo ‒ ne agnoskis tiun rezulton, je dek poentoj super tiu de la prezidantelekto de 2006. Fakte la voĉnombrado faris kelkajn surprizojn, kiel montris la usona ĵurnalisto Jesse Freeston, de la usona televidĉeno The Real News. [63] Li eniris la salonon de voĉnombrado de la elektotribunalo, li filmis la rezultojn afiŝitajn sur ekrano : 49 % de partopreno. En la sama momento, la prezidanto de la tribunalo anoncas 61 %, „ciferon kiun li mem inventis”, laŭ la ĵurnalisto, kiu pridemandis plurajn membrojn de la institucio.

Financata de Vaŝingtono tra la Nacia Fondaĵo por Demokratio (NED en la angla), Hagamos Demoracia realigas siavice rapidan nombradon kaj anoncas 47 % da partopreno. Dek tagojn post la elekto, la tribunalo devis adaptiĝi kaj rekonis ke ĝi estis nur 49 %. La partizanoj de s-ro Zelaya siavice taksas, sur la bazo de siaj nombradoj ĉe la elveno el mil kvarcent voĉdonejoj, je 25 %. „Oni neniam scios la veron, ĉar la voĉdoniloj estas en la manoj de la instancoj, kiuj jam manipulis la rezultojn, opinias s-ino Laura Carlsen, direktoro de la programo America's policy Program de la Center for International Policy. [64] Sed la internacia komunumo ne povas agnoski elekton kiu okazigis gravajn rompojn de homrajtoj.”

Igi la Internacian Pun-Kortumon (IPK) de Hago rekoni tiujn ekscesojn estas nun dua batalo de la FRCG por mallegitimigi la elekton sur la monda scenejo. „Honduro subskribis la traktaton de Romo kaj, sekve, ĉiuj civitanoj, inkluzive de armeanoj, akuzeblas de ĝia jursistemo”, memorigis la prezidanto Zelaya dum interparolado ĉe loka radio. [65] La Internacia Misio de Observado de Homrajtoj denuncis antaŭ la Kortumo speciale la fakton ke la ĉefa instiganto de la subpremado estas neniu alia ol s-ro Billy Joya, respondeculo pri la malapero de centoj da aktivuloj en la 1980-aj jaroj. [66] Longan tempon fuĝinte, poste juĝita en Honduro pro la malapero de dek ses aktivuloj, li estis nomumita speciala konsilisto pri sekureco de la puĉista registaro de s-ro Roberto Micheletti.

„La rezistado estas en tre vundebla pozicio. La faktaj instancoj faras la filaboron por la venonta registaro per eliminado de la opozicio. La malaltiĝo de la internacia atento por la lando estas granda danĝero por la gvidantoj de la movado”, aldonas s-ino Carlsen, mem agresita en Honduro ĉar ŝi kritikis la elektojn en la televidkanalo Al-Ĵazira.

La rezistad-movado, jam malmulte atentata de la eksterlanda gazetaro, estas ankaŭ fortenata de la hondura pejzaĝo. Ĉar la aliro al Interreto estas tre malmulte evoluinta kaj la komunikiloj en la manoj de la ekonomiaj grupoj favoraj al la ŝtatrenverso, la registaro bezonis nur neŭtraligi dek-kvin [67] por regi la informadon. En la mateno de la puĉo, la armeanoj invadis plurajn instalaĵojn por kapti la aŭdvidan materialon, la telefonojn, la komputilojn kaj tranĉi la komunikadon. La signalo de la ĉefaj internaciaj televidoj alireblaj per kablo ‒ Telesur (Venezuelo), Cubavisión (Kubo), Guatevisión (Gvatemalo), Teletica (Kostariko) kaj CNN en la hispana (Usono) ‒ estis ankaŭ blokitaj. Dum la elektokampanjo, la televido Canal 36 ne havis la rajton elsendi. La instancoj, tamen subtenataj de la katolika eklezio, trude dissendas pere de ĝi ... erotikajn filmojn, anstataŭ la planitaj programoj.

S-ro Esdras Amado López, direktoro de la televido, estas videble elĉerpita. Li montras la grafikon de lia frekvenco, konstante perturbata per satelitaj interferencoj kiuj limigas ĝian elsendadon nur al la ĉefurbo. „Kaj eĉ tie, diras li, la sono fariĝas tro malklara, kaj jen, denove, la ekrano nigriĝas, ofte por kelkaj minutoj. Ili ludas per niaj nervoj ĉe ĉiu elŝalto.” La elektoj de la cenzuro ŝajnas hazarda : jen raportaĵo pri la misio de Amnestio Internacia, jen rekte sendata komento de televidanto, jen anonco de manifestacio kiun faras ĵurnalisto, kiuj estas tuŝitaj. Esplorado de ilia konduto lasas nenian dubon pri la strategio de la instancoj : la organizaĵoj de defendo de la gazetaro nombris „ok komunikilojn fermitajn kaj dudek al kiuj oni malebligis funkcii ; tridek vunditojn, dek kvar arestitojn kaj unu mortinton inter la ĵurnalistoj”. [68] Kiel multaj kolegoj, s-ro Amado López ne ŝatas paroli pri la mortminacoj kiujn li ricevas. Sed, la tagon antaŭe, li rakontis al la televido ke nekonataj kapuĉitoj estis mitralintaj la domon de lia patrino.

La timo kaj la tensio palpeblas. Pensi pri estonteco malfacilas or aktivuloj ĉefe en zorgo pro la armea ĉeesto ĉe la pordoj de sia domo. „La batalo estis ĉiam riska en tiu ĉi lando, memorigas la sindikatisto Carlos Reyes. Sed la puĉo nur fortigis niajn demokratiajn aspirojn.”

La alibio de la ŝtatrenverso ‒ la organizado, fare de la prezidanto Zelaya, de popola konsultado pri ebla reformo de la Konstitucio decidita en 1982, sub la prezidanteco de s-ro Roberto Suazo Córdova, kiam la armeo havis la veran potencon ‒ fariĝis la standardo de la FRCG. [69] „Se la Konstituciiganta Asembleo estis jam postulo antaŭ la ŝtatrenverso, ĝi estas hodiaŭ neceso. Tiu krizo evidentigis politikan sistemon kiu rifuzas dividi la potencon”, analizas s-ro Juan Almendares, iama rektoro de la universitato de Tegucigalpo.

Kvankam la unueco estas akirita pri tiu ĉi punkto, ĝi ne nepre ekzistas pri la rimedoj kiujn la rezistad-movado devas uzi. Ĉu ĝi devas transformiĝi en politikan partion kaj gajni sian reprezentecon per la urnoj ? La Demokratia Unio (UD), konata kiel maldekstra, preferas tiun opcion : „Nia partio ekzistas, ni disponigas ĝin al la Fronto”, insistas la deputito Marvin Ponce. Sed la UD perdis parton de sia bazo kiu partoprenis en la prezidantelekto ‒ do legitimigante ĝin. Fortigi la partion de la prezidanto Zelaya, la Liberalan Partion, ankaŭ ne estas la celo. „Tiu partio estas ankaŭ tiu de Roberto Micheletti, ni devas jam nun forlasi ĝin”, opinias s-ro Nelson Avila, la iama ekonomia konsilisto de s-ro Zelaya.

La plej granda timo, sine de la rezistado, estas ĝuste ke ĝi devas konformiĝi al la hondura politika ludo. „La politikaj partioj havas tiom malbonan famon ke la homoj asimilas ilin aŭtomate kun korupto, komentas s-ro Alegria. Tiu movado kiu batalas por demokratio devas inventi ion alian.”

Se la sango fluos, ĝi fluu por Konstituciiga Asembleo

Dum unu el la asembleoj de la Nacia Fronto de Popola Rezistado (nova nomo de la FRCG), la postuloj svarmas. Ĉeestas la Komitato de Virinoj de la maquiladoras (viclaboraj fabrikoj) kaj la Ĝenerala Konfederacio de Laboristoj (CGT). La du organizaĵoj kontraŭas la reformon de la laborleĝo sub la prezidanteco de s-ro Zelaya. La virinoj postulas specifajn disponojn por la sano en tiuj fabrikoj, la CGT preferus insisti pri la salajroj. Hodiaŭ, dum la virinoj deklaras sin pretaj batali por Konstituciiga Asembleo kune kun la plimultaj sindikatoj, se iliaj postuloj estas konsiderataj, unu el ili ekparolas : „La lernado de demokratio devas komenci ĉi tie, en niaj kvartaloj, sine de la familioj. Ĉar la sango ankoraŭ fluos, ĝi fluu por Konstituciiga Asembleo kiu ekskludas neniun !”

Anne VIGNA.

DUM la intertraktado inter Tehrano kaj la okcidentanoj stumbladis de monatoj pro la demando pri pliriĉigo de uranio – pri kiu Irano rajtas laŭ la Traktato pri nedisvastigo de atomarmiloj (TNA), sed kiun diversaj rezolucioj de la Sekureckonsilio de la Unuiĝintaj Nacioj (UN) malpermesis al ĝi -, solvo-ideo venis de tie, kie neniu atendis ĝin. Antaŭ pli ol kvardek jaroj Usono konstruis en Tehrano atomreaktoron destinitan por medicina esplorado. Post la revolucio de 1979 kaj rompo de la diplomatiaj rilatoj kun Vaŝingtono, Irano devis trovi aliloke la uranion pliriĉigitan je 20 % necesan por ĝia funkciado. Danke al interkonsento kun Argentino, subskribita en 1988, ĝi havigis al si dudek tri kilogramojn da tiu brulaĵo, kvanton sufiĉan por nutri la reaktoron ĝis la fino de 2010.

Ĉar la dato alproksimiĝis, la ministro pri eksterlandaj aferoj, Manouchehr Mottaki skribis en junio 2009 al la Internacia Atomenergi-Agentejo (IAEA), ke ĝi helpu lian landon havigi al si la necesan brulaĵon, kio estis konforma al la TNT-decidoj, sed signifus ĉesigon de la internaciaj sankcioj kontraŭ la irana atom-programo.

Informita pri tiu letero, la administracio de la prezidanto Barack Obama tuj kaptis la okazon por provi novan strategion, kiu devigus Tehranon ellasi sian stokon de malriĉa uranio, tiam taksata je mil kvincent kilogramoj. Okaze de vizito en Moskvo en julio, s-ro Gary Samore, konsilanto de la prezidanto Obama pri la irana dosiero, metis proponon, kiun li jam formulis en artikolo verkita kun Bruce Riedel, por la Brookings Institution, en decembro 2008 [64] : Irano sendu en Rusujon sian kvazaŭ tutan uranio-stokon por ke ĝi estu pliriĉigita je 20 %, kio ebligus bremsadon dum almenaŭ unu jaro de la atomprogramo de Tehrano.

Bombado-minacoj

SAMTEMPE, kaj unu semajnon post ĝia akcepto partopreni renkontiĝon kun la grupo tiel nomata G5 +1 (Usono, Francujo, Britujo, Rusujo kaj Ĉinujo, kaj aldone Germanujo), Irano informis la IAEA ke ĝi konstruas duan ejon por pliriĉigo de uranio en Ĥomo, post tiu jam ekzistanta en Natanz. Vaŝingtono, Londono kaj Parizo publike mallaŭdis tiun konstruon, asertante, ke la islama respubliko informis la IAEA nur ĉar ĝi eksciis, ke la okcidentaj sekretaj servoj pretiĝis malkaŝi ĝian ekziston.

Asertante, ke ĝi agis konforme al la TNA informante la IAEA, Tehrano insistis pri tio : tiu sekurigita ejo celis kontraŭi la israelajn bombado-minacojn kontraŭ la Natanz-fabriko, minacojn ja regule ripetitajn de Tel-Avivo, kaj kiujn Vaŝingtono uzas kiel premrimedon (S-ro Samore plurfoje rekomendis uzon de la israelaj avertoj en ties lukto kontraŭ Irano). Kaj la 6-an de julio 2009, en intervjuo ĉe tv-kanalo BC, la vicprezidanto Joseph Biden deklaris : « Israelo - ĝi ja estas suverena ŝtato - povas mem decidi tion, kio estas ĝia intereso, kaj kion fari koncerne Iranon. » Tiu eta frazo estis tiam perceptita de multaj komentistoj kiel aproba signalo.

Kiel ajn, la rivelaĵoj pri la Ĥom-pliriĉigejo – kiun Irano permesis viziti al la IAEA-inspektoroj – kuraĝigis la Obama-registaron adopti « malmolan » strategion dum la intertraktaĵoj en Ĝenevo, de la G5 + 1 kun Irano, la 1-an de oktobro 2009. Pro tio estis la propono farita al la islama Respubliko ke ĝi sendu 80 % el sia stoko de malriĉa uranio en Rusujon, kaj poste en Francujon, por transformi ĝin en brulaĵo-stangojn destinitajn por sia esplor-reaktoro en Tehrano. Prezentita kiel « decido kiu konstruu konfidon », tiu propono celis, en unua etapo, senigi Iranon tuje kaj dum ĉirkaŭ unu jaro je ĝiaj urani-rezervoj, kio tiel prokrastigus eventualan teknologian progreson. Tia interkonsento povus esti prezentita de s-ro Obama kiel diplomatia sukceso.

Vaŝingtono asertis, ke tiu prokrasto ebligus al la du partoj gajni tempon por finatingi ĝeneralan interkonsenton, kiu tute forigus la eblecon de irana atomarmilo. Sed la logiko de tiu propono estas lama ; Usono plu rifuzas ke Irano pliriĉigu uranion ĉar tio ebligus al la lando posedi atomarmilon, dum tiu punkto ne estas intertraktebla laŭ Tehrano. Kaj, post unu jaro, la problemo denove metiĝus, ĉar Irano denove estos amasiginta kvanton da malriĉa uranio.

Malgraŭ ĉio, tiu propono ne estis simple forĵetita de la iranaj intertraktantoj : ili estis instrukciitaj resti komprenemaj kaj eviti abruptan rifuzon, kiu rezultigus novajn sankciojn. La usona vicministro ĉeestanta en Ĝenevo, s-ro William Burns, eĉ deklaris al la gazetaro, ke s-ro Saïd Jalili, sekretario de la nacia irana sekureckonsilio, konsentis sendi eksterlanden mil ducent kilogramojn da malriĉa uranio.

Nura iluzio … Kiel anonime klarigis irana intertraktanto al la novaĵagentejo Reuters la 16-an de oktobro, ne nur lia lando konsentis neniun okcidentan planon – eĉ ne pri ĝia premiso – sed ĝiaj reprezentantoj ne estis rajtigitaj por akcepti tian planon, dum la dua sesio de la intertraktado, planata de la 19-a ĝis la 21-a de oktobro 2009 en Vieno, kadre de IAEA-kunveno.

Tiu diskuto turnis ĉirkaŭ la projekto de interkonsento ellaborita de s-ro Mohamed El-Baradei, ties ĝenerala direktoro, baldaŭ forironta, kiu planis eksportadon de la irana uranio en Rusujon por ĝin pliriĉigi. Franca diplomato konfidis al la gazeto Washington Post , ke tiu propono estis « proksima » de la laŭ okcidentanoj plej bona solvo. La lastan tagon de la intertraktado, la 21-an de oktobro, la gazetaragentejo asertis, ke Tehrano konsentis pri tiu plano. La irana reprezentanto ĉe IAEA, s-ro Ali Asghar Soltanieh, ja diris, ke oni estas « sur la bona vojo », sed li nuancigis per la diro, ke lia lando devas « atente trastudi la tekston ». Kaj s-ro El-Baradei mem rekonis, ke necesas atendi respondon de Tehrano, kie rapide ekestis publika debato.

S-ro Ali Larijani, nuna prezidanto de la parlamento kaj eksa intertraktanto pri la atoma dosiero, kaj s-ro Allaeddin Borudjerdi, prezidanto de la komisiono por nacia sekureco kaj eksterlanda politiko de la parlamento, ambaŭ insistis : prefere aĉeti pliriĉigitan uranion eksterlande ; tio kostus malpli. Aliflanke ili klarigis, ke, por produkti la cent dekses kilogramojn necesajn por la medicina reaktoro, sufiĉas trakti sepcent kvindek kilogramojn da malriĉa uranio – ne la mil kvincent kilogramojn planatajn en la teksto.

Aliaj, pli fundamentaj kritikoj esprimiĝis. S-ro Mir Hossein Musavi, konkuranto de la prezidanto Mahmoud Ahmadinejad dum la junia prezidanta elekto, kaj unu el liaj ĉefaj kontraŭantoj de tiam, diris, ke « ĉiuj streboj de miloj da fakuloj disbloviĝus kvazaŭ fumo » se la kondiĉoj truditaj de la El-Baradei-plano estus akceptitaj. Laŭ la konservativa deputito Hesmatollah Falahatpisheh, eventuala interkonsento devus dependi de la forigo de la ekonomiaj sankcioj, aparte de tiuj rilataj al importado de kruda uranio. Siaflanke, la sekretario de la konsilio de juĝkapablo [65], s-ro Mohsen Rezai, deklaris, ke lia lando devas reteni mil cent, el la mil kvincent kilogramoj da uranio.

Tiel, trans la ofte perfortaj antagonismoj, kiuj starigas ilin unu kontraŭ la aliaj, la diversaj iranaj partioj kontraŭas la okcidentan projekton. Por ĉiuj, la propono de s-ro El-Baradei senigus ilian landon je iloj por intertraktado kaj je la premrimedoj, kiujn ĝi amasigis en la lastaj jaroj.

Altaj respondeculoj de nacia sekureco sub la sinsekvaj prezidantecoj de s-roj Hachemi Rafsandjani (1989-1997), Mohammad Khatami (1997-2005) kaj Ahmadinejad malkaŝe rekonas tion : la celo de la uranio-pliriĉigo ĉiam estis devigi Usonon intertrakti serioze kaj ĝenerale pri ĉiuj komuninteresaj temoj. Ili rimarkigas, ke Vaŝingtono montris neniun emon por intertraktado antaŭ la komenco de tiu programo. Danke al amasigo de malriĉa uranio, Irano troviĝas en pli bona pozicio por diskuti. Tiam, kial rezigni pri tiu « karto » sen seriozaj kompensaĵoj ?

Ĝenerala Interkonsento en Tehrano

LA POZICIOJ de s-ro Larijani kaj Boroudjerdi estas perceptitaj malprave, kiel signoj de fendolinioj en la regantaro. LaNew-York Times eĉ klarigis, ke la Obama-registaro gajnis sukceson , dividante profunde la iranan politikularon. Tiu analizo baziĝas sur la kredo, ke la prezidanto Ahmadinejad iam akceptis la El-Baradei-planon, dum li reale precipe strebis antaŭmalhelpi abruptan rompon de la intertraktado.

Fakte, en la kulisoj nova interkonsento ellaboriĝas inter la prezidanto kaj la opoziciantaro. La publika mallaŭdo de la El-Baradei-plano fare de s-ro Moussavi okazis la 29-an de oktobro, la tagon kiam Irano publike proponis sian kontraŭplanon : uranio estu sendita eksterlanden en pluraj partoj, la dua senditu nur kiam la unua jam revenis pliriĉigita je 20 %. La oficiala gazetaragentejo IRNA kvalifikis la punkton pri la « samtempa interŝanĝo » ruĝa linio, - ĉar la lando timis, ke la uranio eksportita neniam revenos – kio konformas al la deklaro de la 26-a de oktobro de s-ro Boroudjerdi : tiu ĉi volis, ke la malriĉa uranio sendiĝu pluretape en Rusujon, kaj postulis « garantiojn », ke la lando rericevos ĝin.

S-ro Soltanieh konfirmis la 18-an de novembro ĉe kanalo Presse TV, ke lia lando postulas centelcentajn garantiojn, ke ĝi rericevos la pliriĉigitan uranion, memorigante, ke Irano pagis por tiu brulaĵo. Sed, post la revolucio de 1979, « ni ricevis nek la brulaĵon, nek la monon » [66]. Aliflanke, la islama respubliko postulis, ke parto de la uranio destinita por la medicina reaktoro estu akirata per rektaj komercaj interkonsentoj. Potenca figuro kaj oponanto kontraŭ s-ro Ahmadinejad, s-ro Rafsandjani sugestis, ke Irano povus mem plenumi la 20-elcentan riĉigon de uranio, en kazo se oni rifuzus liveri ĝin.

Kvankam la kontraŭpropono de laŭetapa livero forviŝas ĉion, kio igis la projekton alloga por la Obama-registaro kaj ties okcidentaj aliancanoj, la iranaj intertraktantoj zorge evitis unubloke forĵeti la IAEA-projekton. Ili montris « pozitivan sintenon » kaj deziron pludaŭrigi la diskuton. Por eviti diskutĉesigon, la prezidanto Ahmadinejad formulis plian proponon : sigeligi kaj meti sub kontrolon de IAEA kvaronon de la irana uranio, ĝis la pliriĉigita brulaĵo estos reveninta. La deklaro de la prezidanto Obama la 15-an de novembro, asertante, ke « restas malmulte da tempo » ebligas prognozi la finon de la intertraktado kaj novan sankcio-ciklon.

Malsukceso, se ĝi konfirmiĝos, ŝuldiĝos al la logiko mem de la usonaj proponoj, ja apogitaj de Moskvo kaj Pekino, sed en dubsenca maniero. Kiel sugestas s-ro Samore en sia artikolo, Vaŝingtono deziras interkonsenton, kiun oni povos priskribi kiel diplomatian venkon kontraŭ Irano. S-ro Samore mem rekomendis prefere strebi al ĝenerala dialogo enplektanta la ekonomiajn kaj politikajn interesojn de Irano. Finfine la Obama-registaro ŝajne privilegiis proponon, kiu malebligas ĉiun interkonsenton akcepteblan de Tehrano, malfermantan vojon al ĝenerala solvo. Se tiel estas, la prezidanto de Usono malfermis pordon al malhela koridoro, kiu nomiĝas « alfrontiĝo ».

Gareth PORTER

ANDREW ROSS SORKIN, respondeca pri la rubriko „kunfandiĝoj kaj akiroj” de la New York Times dum dek jaroj, longtempe flegis kiel bona praktikisto de „alir-ĵurnalismo” siajn fontojn ĉe Wall Street kaj en Vaŝingtono. Li publikigas nun detalan kronikon de la financa krizo de 2007-2008 surbaze de proksimume ducent interparoladoj kun ĝiaj ĉefaj protagonistoj, sen nombri la aliron al iliaj retmesaĝoj, notoj kaj aliaj personaj dokumentoj. [67]

La aŭtoro sukcesas la veton konstrui krimromanon surbaze de historio sufiĉe komentita kaj kies epilogo estas konata. La verko enhavas, certe, malkaŝojn : la fakton ke la programo Troubled Asset Relief Program (TARP) de rekapitaligo de la bankoj, konsiderata kiel improvizita, en realo troviĝis jam dum kvin monatoj en la tirkestoj de la departemento pri Trezoro, aŭ la rakonto pri surpriza (kaj tenata sekreta) en Moskvo, en la somero de 2008, inter la estraranoj de Goldman Sachs kaj la financministro Henry Paulson, kiu estis antaŭe ĝia ĉefo. Sed la ĉefa intereso de la libro de Sorkin kuŝas en la priskribo, per detalega restarigo de la grandaj manovroj kaj la kalkuloj, de la „kulturo” de Wall Street.

La ideologio, la valoroj kaj la spirito de sekreta interkonsento kiu karakterizas la reprezentantojn de la financaj institucioj same kiel tiujn de la publika potenco klarigas multon de certaj decidoj, ekzemple tiu komplete pagi al la bankoj ties perdojn ĉe iliaj operacioj je kreditderivaĵoj [68] en la kadro de la savo de la American International Group (AIG). Ĉiuj krome alprenis stilon ‒ facila fivorto, paroloj de normala interrilato sed elpafitaj aŭtoritate, en konstanta moviĝo kvazaŭ necesa por ekvilibro, kun la Black-Berry ĉiam mane atingebla ‒ kiu ne kondukas al serena pripensado.

En la koro de la sistemo, la obsedo de labor-kompensaĵo kaj la tabuo de la logdonacoj. Dum decida kunveno en Vaŝingtono, dum kiu la naŭ ĉefgvidantoj de financaj institucioj estis kunvenigitaj por ke oni komuniku al ili la decidon de parta ŝtatigo interŝanĝe kun rekapitaligo, s-ro John Thain, la ĉefo de Merrill Lynch, kiu kondukis sian kompanion al rando de abismo, abrupte alparolis la oficialulojn : „Kiajn garantiojn vi donos pri honorarioj ?”

Por Sorkin, la krizo „enterigis la ideon ke la financgenioj kreis novan eraon de profitoj kun limigita risko kaj ke la usontipa financ-arto estas tutmonda ora normo”. Oni povas tamen pridubi tion : ni daŭre atendas la restarigon de la reguladsistemo ; la frenezaj vetoj akompanataj de eksterordinaraj logdonacoj rekomenciĝas ; kaj tiuj kiuj kaŭzis la katastrofon estas daŭre sur la komandaj postenoj. Eble ĉio okazis tutsimple, kiel diris Tancrédi en Le Guépard, ke ĉio ŝanĝiĝis por ke nenio ŝanĝiĝu.

Ibrahim WARDE.